Galaksi nedir? Galaksiler Nasıl Oluşur?

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Galaksi Nedir?

Galaksi, kütle çekim kuvvetiyle birbirine bağlı yıldızlar, gaz, toz, yıldızlararası madde ve karanlık maddeden oluşan sistemdir. Karanlık madde şuan için pek anlaşılamamış bir fenomendir. Üzeründe yapılan çalışmalar halen sürmektedir. Tipik galaksiler 10 milyon ile bir trilyon arasındaki miktarlarda yıldız içerirler ve bir galaksinin içerdiği yıldızların hepsi o galaksinin kütle merkezi etrafında yörüngelerde döner. 10 milyon yıldız içeren galaksiler cüce galaksi, trilyonlarca yıldız içeren galaksiler ise dev galaksi olarak nitelendirilir. Galaksiler çeşitli çoklu yıldız sistemlerini, yıldız kümelerini ve çeşitli nebulaları da içerebilirler. Çevresinde gezegenler ve asteroitler gibi çeşitli gök cisimleri dönen Güneş, Samanyolu’ndaki yıldızlardan sadece biridir.

Galaksi nedir

Galaksiler gözle görülen şekillerine göre sınıflanmışlardır. Bu sınıflamada sık karşılaşılan biçimlerden biri eliptik galaksidir. Sarmal galaksiler, tozlu ve kıvrımlı kolları olan disk şekilli yapılardır. Samanyolu galaksimiz sarmal yapıda bir galaksidir.

Galaksilerin çoğu, kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı “kümeler” adı verilen topluluklar oluştururlar ve onlar da yine kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı süperkümeleri oluştururlar.

Karanlık madde henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Tahmin edilen galaksilerin çoğunun kütlesinin yaklaşık %90ı karanlık maddeden oluşmaktadır. Gözlemler neticesinde bazı galaksi merkezlerinde dev kara deliklerin olduğu düşünülmektedir. Samanyolu Galaksisi’nin merkezinde de böyle bir kara delik mevcuttur.

 

Galaksiler Nasıl Oluşur?

Hubble Uzay Teleskobu ve yer temelli araçların gözlemleri, ilk galaksilerin muhtemelen yaklaşık 13 milyar ila 14 milyar yıl önce gerçekleşen Büyük Patlama’dan bir milyar yıl sonra şekillendiğini göstermektedir.

Oluşumları ile ilgili iki teori bulunmaktadır.

Bu teorilerden biri Yukarıdan Aşağıya Teorisidir. Bu teoriye göre öngalaksiler yaklaşık yüz milyon yıl süren büyükölçekli ve eşzamanlı bir çökmeyle oluşmuşlardır. Galaksiler oluştuktan sonra ön gezegenler bu galaksilerin içinde oluşmuştur.

Diğer bir teori de Aşağıdan Yukarıya Teorisidir. Bu teoriye göre ise önce küresel yıldız kümesi gibi küçük yapılar oluşmuş, bu küçük yapılar da birleşerek galaksileri meydana getirmişlerdir. Bu teoriye göre, ilk büyük galaksilerin çoğu spiral idi. Fakat zamanla, birçok spiral galaksi eliptik galaksi oluşturmak için birleşti.

Fakat karanlık madde araştırmalarıyla birlikte bu teoriler de yeniden gözden geçirilmelidir. Çünkü bu teoriler oluşturulduğudan karanlık madde göz ardı ediliyordu, varlığı bilinmiyordu.

Galaksi oluşum süreci henüz durmuş değil. Evrenimiz gelişmeye devam ediyor. Büyük galaksiler daha küçük çaptaki galaksileri yutmaya devam ediyor yada birleşerek daha büyük galaksi oluşturuyorlar. Bu tür bir etkileşimin bir örneği de Samanyolu Galaksisi ile komşusu Andromeda Galaksisi’dir. Her iki galaksi birbirlerine 130 km/s hızla yaklaşmaktadır ve hızlarını etkileyen yan hareketler göz ardı edilirse, yaklaşık 5-6 milyar yıl sonra çarpışacaklardır.

 

Galaksi Türleri

Eliptik, sarmal ve düzensiz olmak üzere üç ana grupta sınıflandırılırlar. Bu sınıflandırma galaksilerin gözle görülen biçimlerine dayanır. Bir galaksinin en yoğun kısmı çekirdeğidir. Gaz miktarı ve yıldız sayısı galaksinin merkezine doğru gittikçe artar.

Eliptik Galaksiler

Eliptik Galaksi
Eliptik Galaksi

Eliptik galaksile, gerçekten elips biçimine sahip galaksilerdir. Galaksiler eliptiklikten ovalliğe göre gruplandırılırlar. Daire biçimine en yakın eliptik galaksiler E0 olarak, en oval olanlar ise E7 olarak adlandırılır. Genellikle küçük yapılı galaksilerdir.

Bu galaksilerde yeni yıldız doğum oranı çok düşüktür. Bu galaksiler, ortak kütleçekim merkezini esas alır ve rastgele sayılabilecek yörüngelerde dönen yaşlı yıldızların daha çok olduğu galaksilerdir. Bu bakımdan çok daha küçük olan küresel yıldız kümeleri ile bazı benzerlikler taşırlar

Sarmal Galaksiler

sarmal galaksi
sarmal galaksi

Evrendeki galaksilerin çoğu sarmal galaksilerdir. Sarmal galaksiler, genellikle daha yaşlı yıldızlardan meydana gelir. Sarmal galaksiler adlarını yıldızların oluştuğu kollarına borçuludurlar. Sarmal galaksilerde kollar, merkezden dışa doğru spiral biçiminde açılırlar. Yıldızlar gibi kollar da merkez çevresinde sabit açısal hızla dönmektedirler.

İçinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi çubuklu sarmal yapıda bir galaksidir. Yaklaşık 200 milyar yıldız içermektedir ve kütlesi Güneş’inkinin yaklaşık 600 milyar katıdır.. İçerdiği yıldızların büyük çoğunluğu diskin merkezinde toplanmıştır.

Düzensiz Galaksiler

Evrendeki galaksilerin yüzde 3’ü düzensiz galaksilerden olduğu düşünülmektedir. Ne yuvarlaklar ne de sarmal kolları vardır ve şekilleri belirli bir tanımdan yoksundur. Diğer galaksilerin ağırlığı, düzensiz galaksilerin şekillerini ve birçok özelliğini etkilemektedir. Diğer galaksilerle çarpışmaları yada kütle çekiminden etkilenmeleri de şekillerini değiştirebilmektedir.

Düzensiz galaksilerin çoğu daha büyük bir galaksinin uydusu durumundadır. Samanyolu Galaksisi’nın bilinen böyle 12 kadar “uydu galaksi”si olup, keşfedilmeyi bekleyen 300-500 “uydu galaksi”si daha olduğu tahmin edilmektedir.

 

Birçok Galaksi Olduğunun Kanıtlanması

1900’lü yılların başlarında, birçok astronom, tüm evreni Samanyolu galaksisinden ibaret sanıyordu. Harlow Shapley ile Heber Curtis arasında geçen evrenin boyutu hakkındaki tartışma o döneme damgasını vurmuştu. Konu yeni bir teleskop kullanan Edwin Hubble’ın 1920’lerin başlarındaki çalışmaları sayesinde sonuca bağlandı. Bazı spiral bulutsuların dış kesimlerinde yıldız toplulukları olduğu ayrıntılarını gözlemlemeyi başaran Hubble, bulutsuların uzaklıklarını hesaplamayı başarabildi. Böylece bu bulutsuların Samanyolu’nun parçası olamayacak kadar uzak olduklarını ortaya çıkardı. Böylece evrende Samanyolundan başka birçok galaksinin olabileceği anlaşılmış oldu.

 

Galaksiler ile ilgili bilgiler

Samanyolu’na En Yakın Galaksi

Birçok kişi Samanyolu’na en yakın galaksinin Andromeda Galaksisi olduğunu söyler fakat bu doğru değildir. Andromeda, Samanyoluna en yakın sarmal yapıdaki galaksidir. Şuanda Samanyolu’na en yakın olanı “Büyük Köpek Cüce” Galaksisidir. Güneş sistemi’ne 25.000, Galaksi merkezine 42,000 ışık yılı uzaklıkta yer alan galaksi, düzensiz galaksi olarak sınıflandırılır.

Samanyolu’na yakın galaksilerin bazıları

Samanyoluna en fazla 1 milyon ışık yılı uzaklıktaki bazı galaksiler

  • Cüce Büyükköpek

  • Eliptik Cüce Yay SagDEG

  • Büyük Macellan Bulutu 

  • Cüce Çoban

  • Küçük Macellan Bulutu 

  • Cüce Küçükayı

  • Cüce Ejderha 

  • Cüce Altılık

  • Cüce Heykeltıraş 

  • Cüce Büyükayı I 

  • Cüce Karina 

  • Cüce Ocak 

  • Cüce Aslan II 

  • Cüce Aslan I 

Evrende Kaç Galaksi Var?

Gözlemlenebilir evren’de 100 milyardan fazla galaksi olduğu düşünülmektedir.

En Büyük Galaksi Nedir?

Şimdiye kadar keşfedilmiş en büyük galaksi “IC 1101” Galaksisidir.

 

 

Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3

 

İlginizi çekebilir:

Gezegen nedir

Samanyolu galaksisi

Kara delik nedir

Güneş Sistemi nedir

Gezegen nedir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

seventeen − seven =