Güneş Tutulması Nedir?

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Çok nadir gerçekleşmesi nedeniyle Güneş tutulması astronomi ile ilgilenenler için çok heyecan verici bir hadisedir. Peki güneş tutulması nedir ve nasıl oluşur. Yazımızda Güneş tutulması hakkında bilgiler vereceğiz.

Güneş Tutulması Nedir? Güneş Tutulması Nasıl Oluşur?

Güneş tutulması, Ay’ın yörüngesindeki hareketi sırasında Dünya ile Güneş arasına girmesi ve Ay’ın Güneş’i kısmen ya da tamamen örtmesi sonucunda oluşan bir doğa olayıdır. Tutulmanın olması için Ay’ın yeni ay evresinde olması gerekir ve yörünge düzleminin Dünya‘nın Güneş çevresindeki yörünge düzlemi ile çakışması gerekir. Bir yıl içinde Ay, Dünya çevresinde yaklaşık on iki kez döner fakat, Ay’ın yörünge düzlemi ile Dünya‘nın yörünge düzlemi arasında beş derece kadar bir açı olması nedeniyle, Ay her defasında Güneş’in tam önünden geçmez ve dolayısıyla bu çakışma çok sık gerçekleşmez. Bu yüzden, yılda en az iki en fazla da beş güneş tutulması gözlemlenir. Bunlardan en çok ikisi tam tutulma olabilir. Güneş tutulması Dünya üzerinde dar alanda meydana gelir. Bu yüzden her bölge güneş tutulmasını göremez. Bi bölgenin güneş tutulması yaşaması olayı çok nadir gerçekleşir. Örneğin Türkiyedeki bir sonraki güneş tutulması 2030 yılında gerçekleşecektir.

Güneş Tutulması Türleri

Güneş tutulması 4 farklı şekilde gerçekleşir. Bunlar; tam, halkalı, parçalı ve hibrit güneş tutulmalarıdır.

Tam Güneş Tutulması

Tam güneş tutulması

Tam Güneş Tutulması, Ay’ın Güneş’i tümüyle kapatması sonucu oluşur. Tam güneş tutulması sırasında, güneşin korona adı verilen dış atmosferini görebilirsiniz. Aslında, koronayı görebileceğiniz tek zaman budur, bu nedenle gökbilimciler bir tutulma meydana gelmek üzereyken heyecanlanır. Birçoğu tutulma nerede olursa olsun orada bulunurlar. Uzmanlar Güneş Tutulmalarına çıplak gözle bakılmamasını önerir. Çünkü gözde kalıcı hasarlara sebep olabilir. Ancak Tam Güneş Tutulması’na güvenli olarak çıplak gözle bakılabilir. Bu sırada hava, parlak yıldızlar ve gezegenler gözle görülebilecek kadar kararır. Tam tutulma, Dünya yüzeyindeki dar bir koridorda gözlenebilir.

Tam güneş tutulmaları her zaman Dünya’dan görülememiştir. Geçmişte, Ay Dünya’ya çok yakındı ve güneş tutulması sırasında Güneş’in diskini tamamen kapadı(Korona görünmeyecek şekilde). Zaman içinde, ay yörüngesi yılda yaklaşık 2 cm’nin üzerinde bir oranda değişmiştir ve şuanda, tam güneş tutulması uyumu neredeyse mükemmeldir. Bununla birlikte, Ay’ın yörüngesi genişlemeye devam edecek ve belki de 600 milyon yıl sonra, tam güneş tutulmaları artık oluşmayacak. 600 yıl sonra ne olur bilemeyiz ama insan yaşamı devam ederse gelecekteki gözlemciler yalnızca halkalı ve parçalı güneş tutulmalarını görebilecekler.

Halkalı Güneş Tutulması

Halkalı Güneş tutulması

Halkalı güneş tutulması, Ay’ın Güneş’in önünden tam kavuşumlu geçişinde Güneş’i tam örtmediği zamanlarda gözlemlenir. Ay’ın çapı, Güneş’in ışıkyuvarının çapının yaklaşık 400’de biridir. Ancak Ay’ın Dünya’ya uzaklığı, Güneş’in uzaklığının yine yaklaşık 400’de biridir. Bu yüzden Ay’ın Dünya’dan görünür büyüklüğü Güneş ile yaklaşık olarak aynıdır. Ancak gerek Dünya’nın Güneş çevresindeki, gerekse Ay’ın Dünya çevresindeki yörüngeleri tam daire olmadığından, Ay her tam kavuşumlu geçişte Güneş’i tam olarak örtmez. Bu durumda, Güneş diskinin Ay tarafından örtülmeyen kısmı, Dünya’dan halka şeklinde gözlemlenir.

Böyle bir tutulma sırasındaki halka süresi, herhangi bir yerde 5 ila 6 dakika ila 12 dakika arasında sürebilir. Bununla birlikte, Güneş çoğunlukla Ay tarafından örtülmüş olsa da, Güneş ışığı kenarlardan yeterli miktarda parlak güneş ışığı görülebilir. Bu yüzdn halkalı güneş tutulmaları sırasında gözlemcilerin göz koruması kullanmaları gerekir.

Parçalı Güneş Tutulması

Parçalı güneş tutulması

Ay’ın Güneş’i kısmen örtmesi sonucunda oluşur. Her tam ve halkalı tutulma, parçalı tutulma olarak başlar ve tam kavuşumdan sonra yine parçalı tutulma halinde devam eder ve biter. Tam tutulma sırasında, tutulmanın tam olarak gözlenebildiği Dünya yüzeyindeki dar koridorun dışındaki geniş alanlarda, tutulma parçalı tutulma olarak görülür.

Parçalı güneş tutulmaları sırasında da tutulmalara çıplak gözle yada telesop ile direk bakılmamalıdır. Gözde deformasyonlara sebep olabilir. Bu tutulmaları izlemek için gerekli önlemler alınmalıdır ve uzmanların önerdiği izleme gözlükleri vs. kullanılmalıdır.

Hibrit Güneş Tutulması

Tutulmanın Dünya yüzeyinin bazı bölgelerinde tam, bazı bölgelerinde halkalı olarak gözlenmesi demektir. Hibrit tutulmalar ender olarak görülür.

 

Güneş Tutulması Ne Zaman?

Aşağıdaki tabloda 2019 ve 2021 tarihleri arasındaki güneş tutulma tarihlerini görebilirsiniz. Ayrıca 2030 yılında oluşacak halkalı güneş tutulması Türkiye’den de izlenebilecektir.

 

Tarih

Tutulma Türü

Tutulma Süresi

Görülebilecek yerler

2.Tem.19

Tam Tutulma

04d33s

Kuzey Amerika

26.Ara.19

Halkalı Tutulma

03d39s

Kuzey Asya

21.Haz.20

Halkalı Tutulma

00d38s

Kuzey Asya

14.Ara.20

Tam Tutulma

02d10s

Kuzey Amerika

10.Haz.21

Halkalı Tutulma

03d51s

Kanada, Görnland, Rusya

4.Ara.21

Tam Tutulma

01d54s

Anktartika

1.Haz.30

Halkalı Tutulma

05d21s

Türkiye

 

Güneş Tutulması Etkileri

Güneş tutulmasına tanık olmak nadir gerçekleşecek bir durumdur ve akılda kalıcı bir deneyimdir. Ancak, doğru önlemler alınmazsa, tehlikeli de olabilir.

Güneş ışınları o kadar yoğundur ki sıcaklıklarını 150 milyon km’den hissedebilirsiniz. Bu yüzden doğrudan birkaç saniye bile Güneş’e bakmak gözlerinize ciddi zarar verebilir. Bu ciddi zararlar olarak bulanık görme ve kör olmak sayılabilir.

Normal güneş gözlükleriyle güneş tutulması izlemek neredeyse hiç koruma sağlamaz. Aslında, daha fazla ışık almaları için gözlerinizi yanıltırlar, böylece daha fazla hasara neden olabilirler.

 

Güneş Tutulması Gözlemi

Parçalı ve halkalı Güneş tutulmalarının izlenmesi, özel göz koruması gerektirir. Güneş tutulması izlemek için uygun olarak tasarlanıp üretilmiş sertifikalı Güneş filtreleri Güneş tutulmasının doğrudan izlenmesi için güvenli olabilirler.

Güneş tutulmasının en güvenli izlenme yöntemi, projeksiyondur. Bu yöntem, Güneş görüntüsünün, dürbün, teleskop ya da dip kısmında yaklaşık 1 mm çapında bir delik açılmış bir

karton kutu kullanılarak beyaz bir kağıda düşürülmesi ile gerçekleştirilebilir. Güneş’in bu şekilde yansıtılmış görüntüsü güvenle izlenebilir.

Parçalı tutulma sırasında, Güneş’in ne kadarının örtüldüğüne bağlı olarak havada kararma fark edilebilir. Ancak Güneş koronası görünmez.

Tam Güneş tutulmasını, Güneş’in Ay tarafından tam olarak örtüldüğünde, çıplak gözle, dürbünle veya teleskopla doğrudan izlemek güvenlidir. Güneş tacı (korona) bu sırada gözlemlenebilir, renkyuvarı ve hatta Güneş püskürtüsü görülebilir.

 

Güneş Tutulması ve Deprem Arasındaki Bağlantı

11 Ağustos 1999 Çarşamba günü ülkemizde Tam Güneş Tutulması  meydana gelmiştir. Bu tutulma aynı zamanda 20. yüzyılın son tam güneş tutulması olmuştur. 6 gün sonra 17 Ağustos 1999 yılında Türkiye’de merkez üssü Gölcük olan bir deprem gerçekleşmesi akıllara güneş tutulması ile deprem arasında bir bağlantı mı var sorusunu getirmiştir.

Ancak gerek astronomi, gerekse deprem bilimi uzmanları, bu iki doğa olayı arasında herhangi bir ilişki bulunmadığını açıklamışlardır.

 

Güneş Tutulması ile İlgili İlginç Bilgiler

  • Kuzey ya da Güney Kutbu’ndan sadece kısmi bir güneş tutulması görülebilir.

  • Tam güneş tutulması en fazla 7 dakika 30 saniye sürebilir.

  • Ay’ın Güneş’in önünden geçerken hızı saatte yaklaşık 2.250 km’dir

  • Tam güneş tutulması süresince, güneş tutulması olan bölgedeki koşullar değişebilir. Hava sıcaklığı düşebilir ve tutulmanın oluştuğu bölge karanlığa gömülebilir.

  • Herhangi bir gezegen, tam güneş tutulması sırasında gökyüzünde ise, bunlar ışık noktaları olarak görülebilir.

 

 

Kaynaklar:  Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3

 

İlginizi çekebilir:

Ay tutulması nedir

Güneş Nedir

Dünya’nın tek uydusu AY

Kuzey Işıkları Nedir

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

2 × two =