Kuiper Kuşağı Nedir?

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Kuiper Kuşağı Nedir ve Tam Olarak Nerededir?

Kuiper Kuşağı(bazen Kuiper-Edgeworth Kuşağı olarak da adlandırılır), Neptün’ün yörüngesinden (30 AB’da) başlayıp Güneş’ten yaklaşık 50 AB kadar uzanan 20 AB uzunluğunda sekiz ana gezegenin ötesinde bulunan bir bölgedir. Mars ile Jüpiter arasındaki alanda kalan Asteroit kuşağı ile benzer özellikler gösterir. Astroid kuşağı gibi  Güneş Sisteminin oluşumundan kalan bütün küçük kalıntıları içerir. Fakat ikisi arasında bir fark vardır. Kuiper Kuşağı’nda yer alan cisimler genellikle buzlu yapılardadır.

Buzlar metan, amonyak, azot ve su gibi donmuş uçucu maddelerdir(gazlar). Aynı zamanda Plüton, Haumea ve Makemake gibi cüce gezegenlere de ev sahipliği yapmaktadır. Yapılan gözlemler sonucunda Kuiper Kuşağı’nda, 100 km çapından büyük 100 bin civarı gök cismi, daha küçük boyutlarda ise 1 milyonun üzerinde gök cismi olduğu olduğu tahmin ediliyor.

 

Kuiper Kuşağı Nesneleri

CERES

Kuiper Kuşağı nesnelerinden bahsederken en dikkat çekici olan elbette ki Plüton’dur. Eskiden bir gezegen olarak nitelendirilen Plüton, Kuiper Kuşağı keşiflerinden sonra artık bir cüce gezegen olarak adlandırılıyor ve Kuiper Kuşağındaki en büyük cisim olarak biliniyor. Daha sonradan keşfedilen Eris’in Plüton’dan daha büyük olduğu düşünülüyordu fakat New Horizons bize bunun böyle olmadığını kanıtladı. Her ne kadar Plüton şu anda bilinen en büyük Kuiper Kuşağı Nesnesi olsa da, Kuiper kuşağının dışında bilinen en az bir tane daha büyük nesne vardır. Neptün’ün uydusu Trito. Triton’un Neptün çekim kuvvetiyle yakalanan ve Neptün yörüngesine giren bir Kuiper Kuşağı Nesnesi olduğu düşünülüyor.

Plüton, eskiden bilim adamları farkına varamamasına rağmen, keşfedilen ilk Kuiper Kuşağı nesnesidir.(KKN) Kemerin varlığı, Jewitt ve Luu dış güneş sisteminde yavaş hareket eden, küçük bir gökcismi keşfedene kadar kanıtlanamadı. Diğer cisimler kısa sürede keşfedildi ve gökbilimciler hızla Neptün’ün dışındaki bölgenin buzlu kayalarla ve cüce gezegenlerle iç içe olduğunu gördü.

Pluto’ndan biraz küçük olan Sedna, 2004 yılında keşfedildi. Güneşten çok uzak olan bu gökcismi Güneşten çok uzaktadır ve Güneş etrafındaki bir tam turu yaklaşık 10.500 yıl sürer. Sedna yaklaşık 1.770 km genişliğindedir ve Güneş’i 12,9 milyar km ile 135 milyar km arasında değişen eksantrik bir yörüngeye sahiptir.

Temmuz 2005’te, gökbilimciler Kuiper Kuşağı’ndaki Plüton’dan daha büyük olduğu düşünülen bir cismi keşfettiğini açıkladı(Daha sonra büyük olmadığı anlaşıldı). Eris’in keşfi “Plüton bir gezegen mi yoksa değil mi?” problemini ortaya çıkardı ve 2006’da Plüton, Eris ve en büyük asteroit Ceres , cüce gezegen olarak yeniden sınıflandırıldı. 2008’de Kuiper Kuşağı’nda iki cüce gezegen, Haumea ve Makemake de keşfedildi.

 

Kuiper Kuşağı Oluşumu

Gökbilimciler, Kuiper Kuşağı buzlu cisimlerinin, Güneş Sistemi’nin oluşumu sırasında arta kalan artıklar olduğunu düşünüyor. Ana Asteroit Kuşağı ve Jüpiter arasındaki ilişkiye benzer şekilde, bir gezegeni oluşturmak için bir araya gelmiş olabilecek nesneler bölgesidir. Ancak, Neptün’ün varlığı işleri değiştirdi. Neptün’ün muazzam kütlesi bu bölgeyi o kadar karıştırdı ki, oradaki küçük, buzlu nesneler bir araya gelerek büyük bir gezegen oluşturamadı ve Güneş yörüngesindeki yerlerini aldılar. Ancak buradaki cisimler bazen Neptün kütle çekiminden etkilenip yerleri değişebiliyor.

 

Kuiper Kuşağı Keşfi

Gerard Kuiper
Gerard Kuiper

 

Tombaugh’un Plüton’u keşfetmesinden kısa bir süre sonra, gökbilimciler, dış Güneş Sistemi’ndeki Neptün ötesi nesne topluluğunun varlığını düşünmeye başladı. Henüz keşfedilmemiş olan bu topluluğu öneren ilk kişi, Plüton’un ötesindeki “Neptün ötesi cisimlerin” varlığını ortaya koymaya başlayan Freckrick C. Leonard’dır.

Aynı yıl, gökbilimci Armin O. Leuschner, Plüton’un henüz keşfedilmemiş uzun vadeli gezegen nesnelerinden biri olabileceğini önerdi. 1943 yılında, İngiliz Astronomi Derneği Dergisi’nde Kenneth Edgeworth konuyla ilgili daha fazla bilgi verdi. Edgeworth, Neptün ötesinde kuyruklu yıldızlar ve daha büyük cisimlerin olabileceğini öne sürdü.

1951 yılında, Astrofizik dergisinin bir makalesinde, Hollandalı gökbilimci Gerard Kuiper, Güneş Sistemi oluşumunun erken dönemlerinde oluşan bir disk hakkında görüşlerini belirtti. Bazen bu nesnelerden biri İç Güneş Sistemine girer ve bir kuyruklu yıldız olur diye belirtti. Bu “Kuiper Kuşağı” fikri astronomlara anlamlı geldi. Güneş Sisteminde neden başka büyük gezegenlerin bulunmadığını açıklamakla kalmadı, aynı zamanda kuyruklu yıldızların nereden geldiğinin gizemini açıklamış oldu.

1980 yılında , Kraliyet Astronomik Toplumunun Aylık Bildirimlerinde, Uruguaylı gökbilimci Julio Fernández, gözlenen kuyruklu yıldız sayısını hesaplamak için 35 ile 50 AB arasında uzanan bir kuyruklu yıldız kemerinin gerekli olacağını belirtti.

1988’de Scott Tremaine ve arkadaşlarının yayınlanan makalelerinde, Neptün’ün ötesindeki varsayımsal bölgeye “Kuiper Kuşağı” olarak adlandırıldı. Bu resmi ad olarak kalmasına rağmen, gökbilimciler Edgeworth’un çalışmalarını onore etmek için Kuiper Kuşağı’na alternatif olarak Edgeworth-Kuiper Kuşağı ismini de kullanıyorlar.

30 Ağustos 1992 yılında David Jewitt ve Jane Luu, muhtemel Kuiper Kuşağı nesnesi olarak ”1992 QB1”i keşfettiler. Altı ay sonra, bölgede “1993 FW” olarak adlandırılan ikinci bir nesne keşfettiler. Daha sonralarda bu nesnelere birçok yeni nesne de eklendi.

İsmiyle ilgili birçok görüş ayrılıkları yaşandı. Bazı gökbilimciler bu tartışmaları bitirmek için Kuiper Kuşağı’nı “Neptün-Ötesi Nesneler”olarak isimlendirmek istedi. Ancak, bu diğer gökbilimciler tarafından yetersiz olarak kabul edilir. Çünkü Neptün-Ötesi Nesneler, sadece Kuiper Kemer’deki nesneler değil, Neptün’ün yörüngesinin dışındaki herhangi bir nesne anlamına da gelebilir. O yüzden günümüzde Kuiper Kuşağı yada Edgeworth-Kuiper Kuşağı olarak adlandırılır.

 

Kuiper Kuşağı Uzay Görevleri

19 Ocak 2006 yılında NASA, Plüton, uyduları ve bir veya iki Kuiper Kuşağı nesnesi üzerinde çalışmak için New Horizons uzay görevini başlattı. 2015 Nisan ayı itibarıyla New Horizons uzay aracı Plüton ile ilgili düşük çözünürlüklü görüntüleri göndermiş ve bilgilerimizi tazelemiştir.

New Horizons Plüton görevinden sonra şuanda bilim insanlarına Kuiper Kuşağı nesneleriyle ilgili bilgiler vermeye başlamıştır. 2019 Ocak ayında New Horizons uzay aracı Kuiper Kuşağı’ndaki Ultima Thule’nin yaklaşık 28.000 kilometre yakınından geçti. Görüntüler bize gökcisminin birbirine kaynaşmış iki küreden oluştuğunu göstermiştir. Plüton’un ötesinde bulunan Ultima Thule, bugüne kadar yakından görüntülenen en uzak gökcismi olmuştur.

Ultima thule
Ultima Thule (Kaynak: NASA-JHUAPL-SwRI)

Ultima Thule araştırmasında elde edilen sonuçlar şu şekildedir.

  • İlk veri analizi, Ultima Thule yörüngesinde bir milden daha büyük halka veya uydu kanıtı bulamadı.

  • Veri analizi de henüz bir atmosfer kanıtı bulamadı.

  • Ultima Thule’nin rengi, Kuiper Kuşağı’ndaki teleskopik ölçümlerle belirlenen benzer yapıların rengiyle eşleşir.

  • Ultima Thule’nin iki lobu neredeyse aynı renkte. Bu, birbirleriyle temas etmeyen, ortak bir yerçekimi noktasında yörüngede bulunan ikili sistemler hakkında bildiklerimizle eşleşiyor.

Diğer Yıldız sistemleri gözlemlerinde Güneş Sistemimizin benzersiz olmadığını göstermektedir. 2006’dan beri, dokuz yıldız sisteminin etrafında keşfedilen diğer “Kuiper Kemerleri” de olmuştur. Bunlar iki kategoriye ayrılır: 50 AB yarıçaplı geniş bantlar ve 20 ile 30 AB yarıçaplı dar bantlar (Güneş Sistemi Kuiper Kemeri gibi).

Kızılötesi araştırmalara göre, güneş türü yıldızların yaklaşık %15-20’sinin  Kuiper Kuşağı benzeri yapılara sahip olduğuna inanılıyor. Bunların çoğu oldukça genç olduğu düşünülüyor. Ancak Hubble Uzay Teleskobu tarafından 2006 yılında gözlemlenen iki yıldız sistemi (HD 139664 ve HD 53143) 300 milyon yaşındadır.

 

 

Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3  Kaynak-4

 

İlginizi çekebilir:

Güneş Sistemi Nedir

Güneş Nedir

Asteroit Kuşağı Nedir

Oort Bulutu Nedir

Asteroit Nedir

Kuyruklu Yıldız Nedir

Meteor Nedir?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

eight + 20 =