Kuyruklu yıldız nedir?

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Kuyruklu yıldızlar tarih boyunca insanları büyülemiştir. Bazı uygarlıklar bu cisimleri bir felaket habercisi olarak görüp, Tanrıların onları cezalandıracağını düşünmüş; bazıları ise Dünya’mızı keşfetmeye gelen uzay gemileri olarak yorumlamıştır. Yüzyılda bir hatta bazen dört yüz yılda bir ortaya çıkan bu esrarengiz gök cisimleri gökyüzünde göründüğünde çeşitli medeniyetlerin tarih kitaplarına kaydedilmiştir. Gök bilimciler de kuyruklu yıldızlara oldukça önem vermiştir. Kuyruklu yıldızları evrenimizin geçmişinin dikkat çekici parçaları barındırdıklarını ve bize evrenin nasıl oluştuğu hakkında çok değerli bilgiler verebileceklerini düşünmektedirler. Bu yazımızda kuyruklu yıldız özelliklerini inceleyip kuyruklu yıldızlar hakkında bilgi paylaşacağız.

Kuyruklu yıldızın tanımı

İsimlerinde yıldız ibaresi geçmesine rağmen kuyruklu yıldızların anlamı “kirli kartopu” veya “buzlu çamur topu” olarak bilinir. Yıldız değildirler.

Kuyruklu yıldızlar güneş sisteminin küçük üyeleridir, genellikle birkaç kilometre çapındadırlar. İçeriklerinde toz, buz (su, amonyak, metan, karbondioksit), bazı karbon içeren organik malzemeler (örneğin katran), kayalık bir merkez (bazı kuyruklu yıldızlarda) vardır. Kuyruklu yıldızların güneş sisteminin en eski bileşenlerini içerdiği düşünülmektedir.

Kuyruklu yıldızların yaklaşık 4.6 milyar yıl önce güneş sistemimizin dev gezegenleri (Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün) ile aynı anda oluştuğu düşünülüyor. Bazı bilim adamları kuyruklu yıldızların, güneşimizin doğuşundan çıkan aynı toz ve buz yığınlarından yapıldığını düşünüyor. Diğerleri ise güneş sistemimizin doğumundan önce bile var olan yıldızlararası varlıklar olduklarını teorisinde bulunuyor.

Ancak hepsi kuyruklu yıldızların incelenmeye değer şeyler barındırdığından hemfikir.

Kuyruklu yıldız nasıl oluşur?

Güneş ilk oluştuğunda, gaz ve tozları uzaya fırlatmıştır. Bunların bir kısmı (esas olarak gaz) dış gezegenleri (Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün) oluşturmak için yoğunlaşmıştır ve bir kısmı güneşten uzak yörüngedeki iki alanda kalmıştır:

Oort Bulutu – Güneşten yaklaşık 50.000 Astronomik ünitelik bir alan uzaklıkta. Hollandalı astronom Jan Oort’un ismini vermiştir. (Astronomik ünite = 150 milyon kilometre)

Kuiper Kuşağı – Pluto yörüngesi dışında güneş sisteminin düzlemi içinde bir alan

Kuyruklu yıldızlara hem Oort hem de Kuiper yörüngesinde rastlamak mümkündür. Güneş sistemindeki yıldızların kütlesi Oort ve Kuiper’i iter. Bu itme sonucu bu yörüngelerde bulunan kuyruklu yıldızlar Güneş’e doğru yaklaşır. Kuyruklu yıldız güneşin 6 astronomik ünite uzağından geçerken, içeriğindeki katı haldeki buz gaz haline (süblimleşme) geçmeye başlar.

Kuyruklu yıldız güneşe yaklaştıkça yıldıza ait farklı parçalar da ortaya çıkmaya başlar.

Kuyruklu yıldızın parçaları

kuyruklu yıldız parçaları
kuyruklu yıldız parçaları

 

  • Çekirdek: Kuyruklu yıldızın ana, sağlam kısmıdır. Çekirdek genellikle 1 ila 10 kilometre çapındadır; ancak 100 kilometre kadar büyük olabilir. Kayalardan oluşur.

  • Koma: Buharlaşmış bir gazın (su buharı, amonyak, karbondioksit) ve çekirdeği saran tozun bir halidir. Kuyruklu yıldız ısındığında koma çekirdeğinden 1000 kat daha büyüktür. Koma ve çekirdek kuyruklu yıldızın başını oluşturur

  • Hidrojen bulutu: Komanın etrafını saran, hidrojen bulutu adı verilen görünmez bir hidrojen tabakasıdır. Hidrojen su moleküllerinden gelebilir. Genellikle düzensiz bir şekle sahiptir; çünkü güneşin rüzgârı tarafından bozulmaktadır. Kuyruklu yıldız güneşe yaklaştığında hidrojen bulutu büyür.

  • Toz kuyruğu: Kuyruklu yıldızın toz kuyruğu her zaman güneşten uzakta durur. Kuyruk, çekirdekten buharlaşan ve güneş ışığının basıncı ile kuyruklu yıldızdan uzağa itilen küçük (bir mikron) toz parçacıklarından oluşur. Toz kuyruğu, kuyruklu yıldızın güneş ışığını yansıttığı, uzun, bazen birkaç milyon kilometre uzunluğunda olduğu için görülmesi en kolay kısmıdır. Toz kuyruğu genellikle kavislidir; çünkü kuyruklu yıldız yörüngesinde, tozun hareket ettiği hızda hareket eder.

  • İyon kuyruğu: Kuyruklu yıldızların iyon kuyruğu (plazma veya gaz kuyruğu olarak da adlandırılır) adı verilen ikinci bir kuyruğu vardır. İyon kuyruğu, güneş rüzgârı ile çekirdekten uzağa itilen elektrik yüklü gaz moleküllerinden (karbon dioksit, azot, su) yapılmıştır. Bazen kuyruk kaybolur ve daha sonra kuyruklu yıldız yönünü güneşin manyetik alanı yönünün tersine çevrildiğinde yeniden görünür.

Yörüngelerine göre kuyruklu yıldızlar

kuyruklu yıldız yörüngesi
kuyruklu yıldız yörüngesi ( Kaynak: www.st-andrews.ac.uk)

Kuyruklu yıldızlar Güneş’in kütle çekiminin etkisi altındadır. Yörüngeleri elips, parabol ve bazen de hiperbol şeklindedir. Bilinen 710 kuyruklu yıldızdan 121’i 200 yılın altında kısa periyotludur. Geriye kalan 589’u da uzun periyotludur. En küçük yörünge periyoduna sahip kuyruklu yıldız Encke kuyruklu yıldızıdır. Yörüngesi yaklaşık 3 yıl 4 aydır.

 

Kuyruklu yıldızlar nelerdir? Kuyruklu yıldız isimleri

Halley kuyruklu yıldızı
Halley kuyruklu yıldızı

Halley

Kuyruklu yıldızların en ünlüsüdür. İngiliz gök bilimci Edmund Halley, kuyruklu yıldızı ilk kez 1682’de gözlemlemiştir ve eski kayıtları inceledikten sonra 1757’de terkrar görüneceğini doğru bir şekilde öngörmüştür. Halley 8 km genişliğinde ve 16 km uzunluğundadır. Güneş’in uzun bir yörüngesindedir ve her 75 -76 yılda bir Dünya’dan gözlemlenebilir. En son Şubat 1986’da görünmüştür.

Shoemaker Levy-9

1992’de Jüpiter‘in yerçekimi baskısı altında 21 parçaya bölünerek ve ardından 1994’te dev gezegene arka arkaya çarparak kendini belli etmiştir. Bu muhteşem olay, dünya genelindeki teleskoplar tarafından ve uzay sondası Galileo’dan izlenmiştir. Bir parçanın (yaklaşık 3 km çapında) etkisinin, 6 milyon megaton TNT’ye eşdeğer bir patlama yarattığı söylenmektedir.

Hyakutake

Soluk bir gaz kuyruğuna sahip buzlu mavi bir bloktur. 1996 yılının Mart ayında Dünya’nın sadece 15 milyon kilometre (9.3 milyon mil) ötesinden geçtiği için 20 yıl boyunca en muhteşem kuyruklu yıldız gösterisi yaratmıştır. Bu 9000 yıl boyunca Güneş’e en yakın gerçekleşen kuyruklu yıldız geçişidir.

Hale Bopp

1997 yılının Ocak ayında 4000 yıl sonra Dünya’ya en yakın yaklaşımını yapmıştır. Hale Bopp, Halley kuyruklu yıldızından çok daha büyük ve daha muhteşemdir. Çapı 40 km kadar olan bir çekirdeği vardır ve çıplak gözle Dünya’dan görülebilir. Hale-Bopp öylesine parlak ki, 1995’ten bu yana Jüpiter‘in yörüngesi dışındayken bile Dünya’dan görülebiliyordu.

Borrelly

NASA’nın Deep Space 1’i 2001’de Borrelly’e ziyarette bulundu ve araştırmacılara kuyruklu yıldızın siyah çekirdeği hakkında detaylı bilgi verdi. Anlık görüntüleri, kayalık çekirdeğin 8 kilometrelik dev bir bowling pimi şeklinde olduğunu ve tüm kuyruklu yıldızın hassas bir şekilde dengelendiğini ortaya koydu. Borrelly’nin Kuiper Kuşağı olarak adlandırılan Neptün’ün ötesindeki bir buz bulutundan kaynaklandığı düşünülmektedir.

Encke

1819’da Alman Astronom Johann Franz Encke tarafından bulunan ikinci kuyruklu yıldızdı. Bu kuyruklu yıldız aynı zamanda ekim ve kasım aylarında Taurid meteor yağmurunun ana gövdesini oluşturmaktadır. Artık az miktarda gaz salınımı yapan, nispeten eski bir kuyruklu yıldızdır.

Tempel-Tuttel

Leonid meteor yağmurunun kaynağı ve tetikleyicisidir. Tempel-Tuttel’den kopan binlerce toz parçacığı ve meteor dünya atmosferine girer. Her yıl kasım ayında gerçekleşen Lenoid meteor yağmurunu oluşturur.

Wild 2

Wild 2 kabaca 5 km çapındadır ve çöküntü, krater ve uçurumlarla doludur. Bunların yüzeyin altından çıkan gaz kütleleri tarafından oluşturulmuş olabileceği tahmin ediliyor. Wild 2, Ocak 2004’te NASA’nın Stardust’ı tarafından ziyaret edildi. Uzay sondası çekirdeğin 236 kilometre yakınından geçti ve çok kaliteli fotoğraflar çekti.

Tempel 1

6 km büyüklüğündedir ve saniyede 10 km mesafe kat eder. Yörüngesi, 1867’de keşfedildiğinden beri Jüpiter’in kütle çekiminin etkisiyle değişmiş ve şu anda Güneş’in etrafını her 5 ile 6 yılda bir dönmektedir.

Churyumov-Gerasimenko

Kuyruklu yıldızın 5 km civarında olduğu ve şu anda her 6,6 yılda bir güneşin yörüngesinde döndüğü tahmin ediliyor. Yörüngesi çok daha büyüktü; ancak 1840’tan beri Jüpiter’in yerçekimi ile yaptığı etkileşimler onu daha küçük bir yörüngeye düşürdü.

Kuyruklu yıldızın yapısında hangi elementler ve maddeler vardır?

Kuyruklu yıldızlar pek çok şey içerir. Bunlar..

Organik: C, C2, C3, CH, CN, CO, C02, CS, HCN, CH3CN, HCO, H2CO

İnorganik: H, NH, NH2, O, OH, H20, S, S2, NH3, NH4

Metaller: Na, K, Ca, V, Mn, Fe, Co, Ni, Cu

İyonlar: C +, CH +, CO +, CO2 +, N2 +, O +, OH +, H20 +, H3O +, S +, S2 +, H2S +, CS2 +

Toz: silikatlar, organik bileşikler

Kuyruklu yıldızlar hakkındaki ilginç bilgiler

  • Çin’deki kayıtlara göre Halley kuyruklu yıldızı MÖ. 240 yılından beri bilinmektedir.

  • Kuyruklu yıldızlar iç güneş sisteminden geçerken Jüpiter’in kütle çekimi ile parçalara ayrılabilir. Comet Shoemaker-Levy 9, 20 parçaya bölünmüştür. Bu, tarihteki gezegenler arası etkilerin en muhteşem örneklerinden biridir.

  • Yakın zamanda LINEAR kuyrukluyıldızı da güneşin yakınlarından geçerken güneşin yerçekimi tarafından parçalara ayrılmıştır.

  • Kuyruklu yıldızlar küçük, bulanık nesneler olarak görünmektedir. Dolayısıyla keşfedilmesi için yüzlerce saatlik disiplinli bir çalışma gerektirir. Eğer bir kuyruklu yıldız keşfederseniz ona ismini verebilirsiniz çünkü kuyruklu yıldızlar kâşiflerinin ismiyle anılırlar.

  • Ünlü Halley kuyruklu yıldızı 76 yılda bir Dünya’dan gözlemlenebilir. Tarihte birçok kez gözlemlenmiştir ve en son 1986’da görülmüştür.

  • Kuyruklu yıldızlar Güneş’e yeterince yakın olmadıkça görünmezler. Çekirdekler çok küçük olduğundan kütle çekim kuvveti çok zayıftır. Bu nedenle bazılarının yörüngesi Güneş Sistemi’nin bir hayli dışına taşar ve bir kez göründükten sonra binlerce yıl boyunca görünmezler.

  • Kuyruklu yıldız ne demek diye sorarsanız şöyle yanıtlayabiliriz: Kuyruklu yıldız İngilizce’de “comet” demektir. Bu ismi verenin Yunan filozof Aristotales olduğu söylenir. Yunancada comet “baştaki saç” anlamına gelmektedir.

  • Bilim adamları “Wild 2” kuyruklu yıldızından yakaladıkları toza baktıklarında (Stardust görevi, 2006), organik madde bakımından zengin parçacıklar buldular. Hemen akıllara şu soru geldi: Bu parçacıklar, milyarlarca yıl önce, Dünya’daki “yaşam tohumları” olarak işlev görebilir mi? Bu çok tartışılan bir teori. Stardust görevinin araştırmacılarından Lindsay Keller, Wild-2 örnekleriyle ilgili ilk çalışmalarından birinde “parçacıkların çoğunun bol miktarda hidrokarbon içerdiğini” söyledi. Bu, kuyruklu yıldızların, yaşamın “yapı taşları” olan bu hidrokarbonları Dünya’ya getirmiş olabileceği teorisini desteklemektedir. Tabii ki, bilim adamları da bununla ilgili teorilerine sahip olsalar bile henüz kesinleşmiş bir şey yok.

 

 

Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3  Kaynak-4

 

İlginizi çekebilir:

Güneş Sistemi Nedir

Güneş Nedir

Asteroit Kuşağı Nedir

Kuiper Kuşağı Nedir

Oort Bulutu Nedir

Asteroit Nedir

Meteor Nedir?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

2 + six =