Ay Tutulması Nedir?

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Yazımızda Ay tutulması nedir ve nasıl oluşur? Ay tutulması türleri nelerdir? Bir sonraki tutulma ne zaman? gibi soruları yanıtlayacağız. Ayrıca ay tutulması hakkında ilginç bilgiler vereceğiz.

 

Ay Tutulması Nedir? Ay Tutulması Nasıl Oluşur?

Ay, yörüngesinde dolanırken, bazı zamanlarda Dünya‘nın gölgesine girer. Buna Ay tutulması denir. “Ay Tutulması Hangi Evrede Gerçekleşir” sorusunun cevabı ise, sadece dolunay zamanında meydana gelirdir. Ay’ın, Dünya‘nın gölgesine girmesi ile Güneş’ten aldığı ışığı kaybetmesi sonucunda görülür. Ay, saatte 3456 km hareket ettiği için ortalama Ay tutulmasının zamanı yaklaşık 40 dakika ile bir saat arasında değişir. Ay tutulması, yeryüzünün Ay’ın ufuk çizgisinin üzerinde olduğu herhangi bir bölgesinden gözlenebilir.

Dünya yüzeyine çarpan Güneş ışınları Dünya‘nın atmosferi tarafından kırıldığı için, tutulmada Ay tamamen kaybolmaz. Dünya etrafında kırılan ışıklarda mavi renk yutulur ve kırmızı renk yansıtılır. Bu yüzden Dünya’nın gölgesi kırmızı renkte görülür. Bu güçsüz ışık kalıntıları görünürlüğü atmosferik şartlara bağlı olarak Ay’ı tuhaf bir bakır renginde ortaya çıkarır.Bunun sonucunda Ay tutulması olur.

 

Ay Tutulması Türleri

3 tür ay tutulması vardır. Bunlar tam, kısmi ve gölgeli ay tutulmalarıdır. Tutulma türlerini tam açıklamadan önce bunları bilmekte fayda var. Dünya’nın gölgesini iki farklı bölüme ayırabiliriz. Bunlar umbra(tam gölge konisi) ve penumbra(yarı gölge konisi). Dünya gölgenin merkezi bölgesi olan umbrada doğrudan güneş ışığını tıkar. Fakat Güneş yarıçapı, Dünya yarıçapından büyüktür, ve aralarındaki mesafeyi de hesaba katarak aşağıdaki görseldeki gibi bir durum oluşur. Penumbra bölgesinde Güneş ışığı bazı bölümlere kısmen de olsa geçer. Yani Penumbra bölgesinde Dünya güneş ışınlarını kısmen engeller.

Tam Ay Tutulması

Tam ay tutulması sırasında, Dünya Güneş’in ışığının Ay’a ulaşmasını engeller. Ay, tamamen Dünya’nın umbral gölgesinde kalırken, dolaylı güneş ışığı hala ona ulaşmayı ve aydınlatmayı başarır. Bununla birlikte, bu güneş ışığının önce mavi renkli ışığın çoğunu filtreleyen Dünya’nın atmosferinden geçmesi gerekir. Mavi renkli ışığın filtrelenmesinden sonra kalan ışık koyu kırmızı veya turuncu renktedir. Böylece küçük bir kısım ışık Ay’a ulaşabilir ve onu aydınlatabilir.

Eğer Ay’ın üzerinde durup Güneş’e bakabilseydiniz, Dünya’nın tüm diskini tıkayan siyah diskini görürdünüz, ama aynı zamanda Dünya’nın kenarlarında parlayan bir ışık halkası görürüdünüz. İşte bu ışık Ay yüzeyine düşer. Bu yüzden tam tutulması sırasında Ay’ı normal renginden farklı da olsa görebilirsiniz.

Dünya’nın atmosferi olmasaydı, o zaman Ay tutulması sırasında Ay tamamen karanlık olurdu. Fakat atmosfer olmasından dolayı, Ay yukarda bahsettiğimiz gibi farklı renklerde görülebilir. Kesin görünüm, Dünya atmosferinde ne kadar toz ve bulut bulunduğuna bağlıdır. Aralık 1992’deki ay tutulması sırasında, Pinatubo Dağı’ndan gelen toz, Ay’ı neredeyse görünmez hale getirmiştir.

Tam ay tutulması aşamaları
Tam ay tutulması aşamaları (Kaynak: Wikipedia)

Tüm tam tutulmalar bir gölgeli tutulma ve onu takiben parçalı tutulma ile başlar ve aynı şekilde parçalı tutulma ve ardından bir gölgeli tutulma ile sona erer. Tutulmanın penumbral fazlarını teleskopla bile görmek oldukça zordur. Bununla birlikte, parçalı ve tam tutulmaların çıplak gözle bile gözlemlenmesi kolaydır.

Buna örnek olarak 20 Ocak 2019’u 21 Ocak 2019’a bağlayan gecede gerçekleşen Tam ay tutulması verilebilir.

  • 04:00 Gölgeli ay tutulması başladı.

  • 04:33 Parçalı ay tutulması başladı.

  • 05:41 Tam ay tutulması başladı. Ay tamamen Dünya’nın gölgesinde kaldı.

  • 06:12 Tutulmanın en yoğun olduğu an.

  • 06:43 Tam ay tutulması biter

  • 07:50 Parçalı ay tutulması bitti.

 

Ay’ın ortalama yörünge hızı yaklaşık 1.03 km/s ‘dir bu nedenle tam tutulma yaklaşık 107 dakika kadar sürebilir. Bununla birlikte, Ay’ın Dünya’nın gölgesi ile ilk ve son temasları arasındaki toplam süre çok daha uzundur ve dört saate kadar sürebilir.

Parçalı Ay Tutulması

Parçalı Ay tutulması, Ay’ın bir bölümünün tam gölge konisinde, diğer bölümünün ise yarı gölge konisinde bulunması sırasında gerçekleşir.

Gölgeli Ay Tutulması

Bu en ilginç tutulma türüdür, çünkü Ay Dünya’nın penumbral yani yarı gölge konisine girdiğinde gözlemlenir. Ay’ın bu bölgeye girmesi Ay yüzeyinin sadede ince bir şekilde karartılmasına neden olur.

 

Ay Tutulması Ne Zaman?

 

TarihTutulma TürüTutulmanın görüleceği bölgeler
16.Tem.19ParçalıG.America, Avrupa, Afrika, Asya, Aus.
10.Oca.20GölgeliAvrupa, Afrika, Asya, Aus.
5.Haz.20GölgeliAvrupa, Afrika, Asya, Aus.
5.Tem.20GölgeliAmerika, Avrupa, Afrika
30.Kas.20GölgeliAsya, Aus., Pasifik, Amerika
26.May.21TamDoğu Asya, Avustralya, Pasifik, Amerika 
19.Kas.21ParçalıAmerika, Kuzey Avrupa, Doğu Asya, Avustralya, Pasifik

16 Temmuz 2019’u 17 Temmuz 2019’a bağlayan gecede  “Parçalı Ay tutulması” gerçekleşecek. Bu tutulmanın tamamı Türkiye’den gözlenebilecek ve Türkiye saati ile 21.43-03.18 saatlerinde gerçekleşecek.

 

Ay Tutulması Gözlemi

Ay tutulmaları gözlemlenmesi en kolay tutulma çeşidir. Yapmanız gereken sadece tutulmanın gerçekleştiği saatler arasında dışarı çıkmak ve gökyüzüne, Ay’a bakmak. Teleskop veya başka özel bir donanıma ihtiyacınız yok. Bununla birlikte, dürbün veya küçük bir teleskop, ay yüzeyinde ayrıntıları ortaya çıkarır ve tutulmayı daha net izlemenize olanak sağlar.

 

Ay Tutulması ile İlgili İlginç Bilgiler

  • Her yıl yaklaşık iki ay tutulması olur. Bir yılda hiçbir zaman üç ay tutulması olamaz.

  • Eski zamanlarda, tam ay tutulması insanların gözünde kötü bir işaretti. Onlara göre, tanrıların insanlara kızdığı anlamına geliyordu.

  • Bir ay tutulması genellikle birkaç saat sürer, oysa güneş tutulması genellikle sadece birkaç dakika sürer.

  • Christopher Columbus, Mart 1504’te gerçekleşen bir ay tutulması oluşumunu doğru bir şekilde tahmin edebildi. Bu sayede Jameika yerlilerine Ay’ın kaybolduğunu kanıtladı ve bu kanıtı karşılığında yerlilerden yiyecekler aldı.

  • Ay tutulması, güneş tutulmasından daha sık meydana gelir. Bu, Dünya’nın oluşturduğu gölgenin Ay’ın oluşturduğu gölgeden biraz daha büyük olmasından kaynaklanmaktadır.

  • 27-28 Temmuz 2018 gecesi, 21. yüzyılın en uzun ay tutulması gerçekleşmiştir. Toplam 1 saat 42 dakika ve 57 saniyedir.

  • Ay ve güneş tutulmaları birbirleriyle yakından ilişkilidir. Bir güneş tutulması olduğunda, 2 hafta önceden bir ay tutulması olmuştur veya iki hafta sonra gerçekleşecektir.

  • 16 Temmuz 2000’deki ay tutulması 106 dakika ve 25 saniye süren en uzun kayıtlardan biridir.

  • Ay tutulması sarı, turuncu veya kahverengi renkte olabilir. Bunun nedeni, Dünya atmosferindeki farklı tipteki toz parçacıkları ve bulutların farklı dalga boylarının Ay’ın yüzeyine ulaşmasına izin vermesidir.

 

 

Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3  Kaynak-4  

 

İlginizi çekebilir:

Güneş tutulması nedir

Güneş Nedir

Dünya’nın tek uydusu AY

Kuzey Işıkları Nedir

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

4 × one =