Işık kirliliği

Işık Kirliliği Nedir?

Işık kirliliği, ışığın yanlış oranda, yanlış açıda, yanlış zamanda ve yanlış yerde kullanılmasıdır. Birçoğumuz hava, toprak, deniz kirliliği kavramlarına aşinayız; ancak ışık da bir kirleticidir. Gereğinden fazla ve ihtiyaç olmayan yerlerde ışık kullanımı, elektrik enerjisinin boşa harcanmasına ve canlıların hayatlarının olumsuz olarak etkilenmesine neden olur.

Işık Kirliliğinin Nedenleri

“Işık kirliliği nasıl oluşur?” sorusunun çok basit bir cevabı vardır:

Işık kirliliği dış mekân aydınlatmalarının gereksiz yerlerde, gereksiz zamanlarda, yanlış bir biçimde kullanılması nedeniyle oluşur.

Aslında ışık kirliliği endüstriyel uygarlığın bir yan etkisidir de denebilir. Kaynakları da:

Bina içi ve dışında kullanılan aydınlatmalar

Reklam tabelaları

Ticari ve endüstriyel tesisler

Sokak ve çevre aydınlatmaları

Araba farlarıdır.

(Özetle tüm şehir ışıklarıdır)

Konuyu daha iyi kavrayabilmek için aşağıdaki görsele bir göz atalım:

Resimde de görülebileceği gibi yanlış aydınlatma dolayısıyla 1. ve 2. sıradaki aydınlatmaların ışığı yani enerjisinin çoğu boşa gitmektedir. 3. sırada yapılan, nispeten daha iyi bir aydınlatma şekli olsa da 4. sıradaki aydınlatma şekli en verimlisidir. Buna benzer hatalı aydınlatmalar sebebiyle her yıl milyonlarca liralık elektrik enerjisi adeta çöpe gitmektedir.

 ışık kirliliği görsel

Işık Kirliliğinin Çeşitleri

  • Işık taşması:

Işığın gerekli olmayan bir yeri boş yere aydınlatmasıdır. (Penceremizden içeri giren sokak aydınlatma direği ışığı gibi)

  • Kamaşma:

Dış aydınlatma armatürlerinin yanlış kullanımı veya kırılması sonucu aşırı parlaklık durumudur. Göz yorucudur ve görüş alanını kapatır. Renk algısı karışır.

  • Gök parlaması:

Aydınlatmanın gökyüzüne sıçraması halidir. Şehirdeki duman, sis, atmosferik etkilerin de çoğaltmasıyla gece gök aydınlatılıyormuş gibi görünür. Şehirleşmenin getirdiği etkilerden biridir.

  • Aşırı karışık ışık:

Aydınlatma gruplarının karmakarışık ve birbirine çok yakın konumlandırılması sonucu bir ışık karmaşası oluşur. Yansımalar sonucu özellikle sürücüler için görüş alanını çok daraltır.

 

Işık kirliliğinin zararları ile ilgili sıkça sorulan sorular:

Kirliliğinin sonuçları ve olumsuz etkileri hakkında birçok farklı soru sorulmaktadır. Bu sorular ve cevapları sırasıyla şöyledir:

 

Işık Kirliliği Enerji Tüketimini Nasıl Etkiler?

Işık kirliliğinin en negatif etkisi elektrik enerjisine olmaktadır. IDA’nın (International Dark Sky Association – Uluslararası Karanlık Gökyüzü Kurumu) 2007 araştırmasına göre yanlış aydınlatma sonucu global aydınlatma enerjisinin %30’u boşa gitmektedir. Bu oran da yılda 22 terawatt saatlik bir enerji kaybına denk gelmektedir. Bu boşa giden elektrik enerjisi ile 11 milyonun üzerinde ev aydınlatılabilir.

 

Işık Kirliliği Çevreye Nasıl Zarar Verir?

IDA’nın (International Dark Sky Association – Uluslararası Karanlık Gökyüzü Kurumu) araştırmasına göre yanlış aydınlatma sonucu atmosfere 12 milyon ton karbondioksit salınmaktadır. Bunu absorbe etmek için tam 702 milyon ağaca ihtiyaç vardır. Ulusal Okyanus ve Atmosfer Derneği tarafından yapılan 2010 tarihli bir araştırmaya göre, ışık kirliliği, havayı geceleri temizleyen doğal bir kökü bastırarak hava kirliliğini arttırmaktadır. Nitrat kökü geceleri araç ve fabrika emisyonlarını bozar ve ozon tabakasına faydası dokunur. Süreç sadece geceleri gerçekleşir çünkü güneş ışığı nitrat radikalini yok eder. Ancak, binalardan, otomobillerden ve sokak lambalarından gelen yapay ışıklar, güneş ışığından 10,000 kat daha az olsa da, nitrat radikalini de etkilemekte ve temizleme işlemini % 7 oranında yavaşlatmaktadır.

 

Işık Kirliliği Ağaçlara Nasıl Zarar Verir?

Ağaçlar, gündüz ve gecenin durumunu izleyerek düzenli ve öngörülebilir bir geçişle büyürler.  Işığı bir tür moleküler saatle ölçerler. Böylece günün uzunluğunu, yılın mevsimi bilirler. Ayrıca diğer ağaçlara olan mesafelerini belirlemek için gölgeleri de ölçebilirler. Ölçtükleri ışık bilgisi onlara fotosentez zamanları, bahar tomurcuklanmaları, yapraklanma ve yaprak dökme gibi belirli dönemler hakkında bilgiler verir. Yapay ışık ağaçların doğal olmayan ışığı doğal ışık gibi algılamasına neden olarak daha erken tomurcuklanmasının önünü açar. Bu da ağaçların doğal düzenini ve biyolojik saatlerini bozar. Fotosentez ve solunum zamanlarını dengesizleştirir. Ayrıca, ağaçlara bağlı olan böceklerin sayısını da etkiler.

 

Işık Kirliliğinin Mercanlara Verdiği Zararlar Nelerdir?

Mercanların beyni olmamasına rağmen, ışık koşullarındaki değişiklikleri hücresel düzeyde algılamak için sinyalleri iletmelerini sağlayan yayılmış bir sinir sistemi vardır. Tüm mercanlar yumurtlama zamanlarını Ay ışığına göre ayarlar. Dolunay, ilk dördün, hilal gibi ayın evrelerini kullanarak yumurtlamalarını gerçekleştirirler. Işık kirliliği ayın hiç görünmemesine veya daha az görünmesine neden olarak mercanların yumurtlama zamanlarını değiştirir.

 

Işık Kirliliği Gökyüzü Gözlemlerini Nasıl Etkiler?

Günümüzde astronomi, gök cisimlerinin iklimler üzerindeki etkisini belirlememize ve yeryüzündeki potansiyel tehditleri tanımlamamıza yardımcı oluyor. Ayrıca evreni tanıyıp anlamlandırmamızı da sağlıyor. Gözlem ve araştırma yapmada astronomlar için ideal ortam karanlığın ortasında, ışıklardan uzak alanlardır. Etrafında çok fazla ışık bulunan bir gökbilimci gözlemlerini doğrulukla yapamaz. Işık kirliliği, astronomi ile uğraşanların uygun alanlar bulmasını zorlaştırır.

 

Işık Kirliliğinin Doğaya Etkisi Nedir?

Yukarıdaki örneklerde de bahsedildiği gibi tüm vahşi yaşamın beslenme, uyuma, çiftleşme, göç döngüsünü bozabilir.

 

Işık Kirliliği Sağlığımızı Nasıl Etkiler?

İnsanlarda ise uyku bozuklukları, anksiyete, depresyon, diyabet, kanser (özellikle meme ve prostat kanseri), obezite gibi çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Ayrıca şiddetli baş ağrıları ve görme bozukluklarına neden olur.

 

Işık Kirliliği Nasıl Önlenir?

  • Işık göğe doğru veya aydınlatma ihtiyacı olmayan yere doğru değil, ihtiyaç bölgelerine doğru yönlendirilmelidir.

  • Korumalı dış aydınlatma armatürleri seçilmelidir. Yani gökyüzünün kirliliğini en aza indirgemek için ışığın doğrudan gökyüzüne yayılmasını önleyen, ampulün üzerinde katı bir kapak olan armatürler tercih edilmelidir.

  • Enerji tasarruflu ve her yöne ışık saçmayan aydınlatma elemanları kullanılmalıdır.

  • Hareket sensörleri kullanılmalı ve az kullanılan alanlar sensörün algılaması prensibine göre aydınlatılmalıdır.  

  • Eğer mümkünse bina otomasyon sistemleri kullanılmalı ve gün ışığından mutlaka maksimum oranda faydalanılmalıdır.

  • Doğal enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik toplumsal bilinç artırılmalıdır.

  • Spor salonlarında, tarihi mekanlarda, binalarda, gökdelenlerde kullanılan gereksiz projektör kullanımı azaltılmalıdır.

 

Işık Kirliliği Haritası

Türkiye’deki durumuna bakacak olursak özellikle büyük şehirlerin yoğunlukla kirliliğe maruz kaldığını görebiliriz. Özellikle nüfusu büyük şehirlerimiz hemen göze çarpmakta. Ayrıca sahil şeritleri de kirliliğin yoğun olarak yaşandığı yerler olarak görünüyor.

 ışık kirliliği haritası türkiye

Tüm dünyadaki kirlilik durumunu görmek isterseniz aşağıda

https://www.lightpollutionmap.info/#zoom=4&lat=5451665&lon=2534166&layers=B0FFFFFTFFFF

 

Işık kirliliği ile ilgili sloganlar

Kitleleri bilinçlendirmek için konuyla alakalı aşağıdaki sloganlar kullanılabilir:

  • Işık kirliliği boşa harcanan enerjidir.

  • Gecemi kirletme sağlığımı aydınlat.

  • Göz sağlığı için doğru aydınlatma.

  • Işıklarını kapat, faturanı azalt.

  • Gereksiz ışıklandırma yapma, geleceğe aydınlık başla.

  • Işık kirliliği ile geleceğini karartma!

  • Işık kirliliği ile dünyanı karartma!

  • Her ışık kirliliği karanlık bir dünyaya atılan adımdır.

  • Enerjini tüketme, çevreyi kirletme!

  • Işık kirliliği, dünyayı bitiriyor!

  • Enerji tasarrufu ışık kirliliğini engeller!

  • Gereksiz ışığı söndür, kirliliğe çare ol!

  • Işık ile kirletme doğayı mahvetme!

  • Işık kirliliği yapma enerjini kendine sakla!

 

Kaynaklar:

Kaynak-1

Kaynak-2

Kaynak-3

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

four + five =