Rasathane nedir? Rasathaneler hakkında 20 ilginç bilgi

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

İnsanoğlu tarih boyunca gökyüzüne gözlerini dikip yukarıdaki cisimleri incelemiş ve keşfetmeye çalışmıştır. Kimileri daha başarılı olmuş ve yüksek doğrulukta tahminlerde bulunarak isimlerini bilim tarihine kazımışlardır. Astronomların bazıları gözlemlerini bireysel olarak yapmışlar bazıları ise bunu bir işe çevirmiş ve gözlem yapabilmek için özel yerler tesis etmişlerdir. Bu sayfamızda “rasathane”leri yani diğer ismiyle gözlemevlerini inceleyeceğiz.

Rasathane nedir?

“Rasathane ne demek?” sorusunu şu şekilde yanıtlayabiliriz:

Rasathane, rasat (gözlem) ve hane (ev) kelimelerinin birleşiminden oluşan uzaydaki her türlü değişikliği gözlemlemek, gökcisimleri hakkında veriler toplamak için kurulmuş, içerisinde teleskoplar ve çeşitli ölçüm aletleri barındıran, kubbesi açık özel binalardır. Modern Türkçede “gözlemevi” olarak adlandırılmaktadır.

Binanın üzerindeki kubbe ekseni etrafında 360 derece dönebilir. Kubbenin üst orta kısmında boydan boya yarık şeklinde ve gerektiğinde açılabilir perdeli yapılı bir açıklık vardır. Teleskop bu açıklıktan gök yüzüne doğru yöneltilir.

Rasathanelerin bir kubbeye sahip olmasının nedeni, aletleri yağmurdan, kardan ve doğrudan güneş ışığından korumaktır. Aynı zamanda kubbenin iç kısmının dış sıcaklık ile aynı sıcaklıkta olması istenir. Aksi takdirde gözlemleri bozan hava akımları oluşur.

Ayrıca modern rasathanelerin hemen yan tarafında, idari bina, müze, atölye,  kütüphane, bilgisayar odası gibi yardımcı yapılar bulunur.

Rasathane kurulma yerleri nasıl seçilir?

rasathane

“Rasathane nerelere kurulur?” diye soracak olursanız bu sorunun cevabını da şöyle maddeleyebiliriz:

  • Yüksek yerler
  • Işık kirliliğinden uzak yerler
  • Yıl boyunca havanın genellikle bulutsuz, kuru ve açık olduğu yerler
  • Şehirden uzak, hava kirliliğinin olmadığı yerler
  • Çok fazla elektromanyetik girişimin olmadığı yerler

Yüksek noktalarda Dünya atmosferi daha incedir. Bu nedenle atmosferik türbülansın etkilerini en aza indirir ve daha iyi astronomik “görme” ile sonuçlanır .

Rasathaneler ile ilgili ilginç bilgiler

  1. Türkiye’de Antalya’da kurulu olan Tübitak Ulusal Gözlemevi, en bilinen ve en gelişmiş Türk rasathanesidir.
  2. İstanbul Sancaktepe’ 14inç çapında teleskoba sahip halka açık bir gözlem evi bulunmaktadır. (Sancaktepe Bilim ve Deney Merkezi)
  3. Osmanlı’da ilk gözlemevi 3.Murat zamanında Takiyüddin Mehmet tarafından 1577 yılında İstanbul’da kurulmuştur.
  4. Rasathaneler optik gözlemevi ve radyo gözlemevi olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Optik gözlemevlerinde teleskoplar bulunurken, radyo gözlemevlerinde uzaydaki radyo sinyallerini toplayan büyük çanaklar bulunur.
  5. Astronomi çalışmalarının yanı sıra dünyanın yer hareketlerini ve depremleri izleyen gözlemevlerine de rasathane adı verilmektedir.
  6. Ayrıca hava durumunu, okyanusları ve volkanik patlamaları izleyen gözlem yerlerine de rasathane adı verilmektedir.
  7. Rasathanelerin tarihi Babil, Eski Yunan ve Mısır medeniyetlerine kadar uzanır. Bu devirlerde rasathanelere önem verilmesi dini törenlerin ve ibadetlerin zamana bağlı olmasından ileri gelmektedir.
  8. İslam dünyasındaki ilk rasathane 829 senesinde Halife El-Me’mun tarafından Bağdat’ta kurulmuştur. Bu rasathanenin adı Şemmasiye’dir.
  9. Uzaya gönderilen çeşitli uzay araçları ile dünya yörüngesine oturtulan uzay rasathaneleri atmosferin etkisi olmaksızın mikrodalgalar, fotoğraflar çekerek devamlı dünyaya bilgi göndermektedirler. Hubble, James Webb teleskopları ve uluslararası uzay istasyonu bunların örneklerindendir.
  10. İlk balonlu rasathane 1958 senesinde yapılmıştır ve teleskop, spektrograf ve otomatik yıldız takip edici aletlerle techiz edilerek yeryüzünden 26 kilometre yükseğe gönderilmiştir.
  11. İslâm dünyasında rasathaneye zaman içinde “marsad”, “rasad”, “beytü’r-rasad” adları verilmiştir.
  12. İslam dünyasında rasathanenin geliştirilmesinin temel sebebi Kıble’nin bulunması ve kutsal günlerin tespit edilebilmesi amaçlıdır.
  13. Güneybatı Amerika Birleşik Devletleri, Hawaii, Kanarya Adaları, And Dağları, Sierra Negra, Gargash Dağı gibi yüksek dağlar rasathanelerin kurulumu için oldukça uygundur.
  14. En yüksek astronomik gözlemevi, 5.640 m yükseklikte bulunan Tokyo Atacama Gözlemevi’dir.
  15. Gök cisimlerinin konumlarını doğru bir şekilde ölçen aletler kullanan ilk gözlemevi, Hıristiyanlık öncesi en büyük astronomlardan Hipparchus tarafından Rodos adasında yaklaşık M.Ö 150 yılında inşa edilmiştir.
  16. En üretken İslami gözlemevi, Samarkand’ta Uluğ Bey tarafından 1420’de kurulmuştur. O ve asistanları, büyük bir kadran ile yaptıkları gözlemlerden bir yıldız kataloğu hazırlamıştır.
  17. İlk Avrupalı ​​gözlemevi, Danimarka Kralı II. Frederick tarafından 1576’da Tycho Brahe için inşa edilen Hven adasındaki Uraniborg’dur.
  18. Gökleri incelemek için kullanılan ilk optik teleskop 1609 yılında Galileo Galilei tarafından lens yapımında elde edilen bilgiler kullanılarak yapılmıştır.
  19. Dünya’daki en büyük teleskop Çin’deki 500 metre genişliğindeki Aperture Spherical Radio Telescope (FAST) isimli dev teleskopudur.
  20. Dünya’daki astronomik gözlemevlerinin nerelerde olduğunu aşağıdaki haritada görebilirsiniz.

http://www.eso.org/~ndelmott/ObsSites/obs_sites_zoom.html

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

2 × four =