Uzay mekiği nedir?

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Bu yazımızda “uzay mekiği” hakkında bilgi paylaşacağız. Bu araçların yapısını inceleyeceğiz.

Uzay mekiği ne işe yarar?

Uzay mekiği ile ilgili bilgileri paylaşmadan önce uzay mekiğinin ne olduğuna ve ne işe yaradığına bakalım:

İlk defa 1981 yılında NASA tarafından geliştirilen ve uzaya gidip geldikten sonra tekrar kullanılabilir yapıda olan insanlı uzay araçlarına “uzay mekiği” denilmektedir.

Uzay mekikleri uydu gibi büyük yükleri yörüngeye taşımak ve gerekirse onarım yapılmak üzere geri getirmek için tasarlanmışlardır. Uzay mekikleri üretildiklerinde tekrar kullanılarak maliyetlerinin azaltılması hedeflenmekteydi. Fakat daha sonradan yapılan araştırmalar sonucu tekrar kullanıldıktan sonra uzun ve pahalı bakım masrafları gerektirdikleri gözlemlenmiştir.

Enterprise adlı mekikle yapılan deneme uçuşlarının ardından, ilk uzay mekiği STS-1 görevi için üretilen, 12 Nisan 1981’de fırlatılan Columbia’dır. Uçan son mekik, Temmuz 2011’de STS-135 görevini gerçekleştiren Atlantis’tir. Uzay mekikleri tarihleri boyunca iki büyük felaket yaşamıştır. 28 Ocak 1986’da Challenger ve 1 Şubat 2003’te Columbia uzay mekiklerinde toplamda 14 astronot hayatını kaybetmiştir.

Uzay mekiğinin yapısı

Uzay mekikleri, üç ana bileşenden oluşmaktadır:

  • Kalkış sırasında mekiğin itiş kuvvetinin çoğunu sağlayan iki katı roket iticisi. (Solid Rocket Booster’s SRB)

  • Fırlatma sırasında üç ana motora yakıt veren devasa dış depo. (External tank)

  • Mürettebat kabini, yörünge ve üç ana motoru içeren yörüngeci. (Orbiter)

Katı roket güçlendiriciler (SRB’ler), mekiği yörüngeye sokmak için gereken ek itişi sağlamak için ilk iki dakikalık uçuş boyunca çalışan sistemlerdir. 45 kilometre sonunda, yükselticiler harici tanktan ayrılırlar ve paraşütlerle bir denize ya da okyanusa indirilirler. Buradan alınıp sonrasında tekrar kullanılırlar.

Katı roket güçlendiriciler ayrıldıktan sonra, harici depo Dünya’dan yaklaşık 113 km yüksekliğe kadar taşınır. Mekik atmosferden ayrılana kadar kendi içerisindeki enerjiyi kullanmaz. İçerisinde hidrojen bulunan harici yakıt deposunu kullanır. Atmosferden ayrılırken bu yakıt tankı da mekikten ayrılır ve planlı bir şekilde düşürülür. Düşüş sırasında çoğu atmosferde yanar ve tekrar kullanılması mümkün olmaz.

Yörüngeci gerçekten “mekik” olarak adlandırılabilecek kısımdır. Sistemin kalbidir ve beynidir. İnsanları uzaya götüren ve geri getiren gerçek araçtır. Ön gövdede astronotların taşındığı mürettebat kısmı vardır. Yaklaşık 7-8 mürettebatı taşıyabilir. Orta kısımlarda varsa uzaya taşınacak malzemelerin bulunduğu alan vardır. Kıç kısmı da, yörüngesel manevra sistemini, ana motorları ve dikey kuyruğu tutar.

Ünlü uzay mekikleri

Challenger uzay mekiği
Challenger uzay mekiği

Columbia (1981-2003)

Columbia, uzayda uçan ilk uzay mekiği idi. Isı kalkanı ve otomatik iniş sistemleri ile ilgili sorunları gidermek amacıyla birkaç deneme uçuşu gerçekleştirdi. Esas görevine 1982 yılında başladı. Ana görev faaliyetleri arasında Chandra X-Ray Gözlemevi’ni konuşlandırıp, Hubble Uzay Teleskobu‘na servis hizmeti veren Spacelab’ın kurulması yer aldı. Son görevi olan STS-107, 1 Şubat 2003 tarihinde bir felaketle sonuçlandı ve yedi kişilik mürettebat hayatlarını kaybetti. Bunun nedeni, kalkış sırasında dış tanktan düşen ve kanala çarparak bir delik açan bir köpük parçasıydı. Columbia felaketinden sonra uzay mekiği programında birçok tasarım değişikliği yapıldı.

Challenger (1983-1986)

Challenger başlangıçta bir test aracı olarak inşa edildi ve daha sonra uzay uçuşu için geliştirildi. İlk Amerikalı kadın astronot Sally Ride ve ilk Afro Amerikan astronot Guion Bluford Challenger ile uçuşlarını gerçekleştirdi. Challenger ile İzleme ve Veri Aktarma Uydusu devreye alındı ve Solar Maximum Mission uydusu onarıldı. Mekik 28 Ocak 1986’da STS-51L görevinin kalkışı sırasında patladı ve gemideki yedi astronotun hepsi hayatını kaybetti. Kazanın nedeni yükseltici roket conta arızası olarak açıklansa da NASA yönetimi de sert eleştirilerin hedefi oldu. Kazadan sonra güvenlik prosedürleri tekrar gözden geçirildi ve mekik fırlatma sıklığı yavaşladı.

Discovery (1984-2011)

Discovery 39 farklı göreve uçtu. Hubble Uzay Teleskobu, güneşe bağlı Ulysses uzay aracı ve Üst Atmosfer Araştırma Uydusu görevlerini başarıyla gerçekleştirdi. John Glenn 77 yaşındayken Discovery ile bir uçuş gerçekleştirdi ve bu ona uzayda uçan en yaşlı kişi ünvanını getirdi.  2011’deki son uçuşundan sonra görevi bitti​​ ve şimdi Fairfax, Va’daki Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nin Stephen F. Udvar-Hazy havaalanında ziyaretçilerini beklemektedir.

Atlantis (1985-2011)

Atlasntis’in lk görevi 1985’te bugün bile az ayrıntıyla bilinen gizli bir askeri görevdi. Diğer görevlerinden bazıları: üç iletişim uydusunu bir görevde yörüngeye sokmak, Magellan uzay aracını Venüs’e doğru fırlatmak, Galileo probunu Jüpiter‘e doğru fırlatmak, Mir programının görevlerinin çoğunu uçurmak ve son uzay mekiği görevini uçurmaktı ( 2011 yılında STS-135). Mekiğin görevi 2011 yılında bitti ve şu anda Cape Canaveral, Fla’daki Kennedy Uzay Merkezi yakınlarındaki Kennedy Uzay Merkezi Ziyaretçi Kompleksi’nde sergilenmektedir.

Endeavour (1992-2011)

Endeavor, 1986’da patlayan Challenger uzay mekiğinin yerine geçen diğer uzay servislerinin yedek parçalardan üretildi. Endeavour’un ilk görevi sırasında, (1992’de STS-49)  ekip üyeleri ilk üç kişilik uzay yürüyüşünü zorlu bir şekilde gerçekleştirdiler. Endeavour, bilimsel yönden birçok görev gerçekleştirdi ve Uluslararası Uzay İstasyonunun kurulmasında bulunan ilk mekikti. 2011’deki son görevinden sonra şimdilerde California Bilim Merkezinde sergilenmektedir.

Uzay mekiği yapımında kullanılan malzemeler

  • Burun başlığında ve kanat ön kenarlarında güçlendirilmiş karbon kullanılır (RCC). Giriş sıcaklığının 1.260 ° C’yi aştığı yerlerde kullanılır.

  • Orbiterin alt tarafında yüksek sıcaklıkta yeniden kullanılabilir yüzey yalıtımı (HRSI) fayans kullanılır. Kaplanmış LI-900 Silika seramikten yapılmıştır. Giriş sıcaklığının 1.260° C’yi aşmadığı yerlerde kullanılır.

  • Fibröz refrakter kompozit yalıtım (FRCI) fayansları, gelişmiş dayanıklılık, kaplama çatlamasına karşı direnç sağlaması ve ağırlık azaltmayı sağlamak için kullanılır.

  • Esnek İzolasyon Battaniyeleri (FIB), esnek bir örtü benzeri yüzey yalıtımıdır. Girişi sıcaklığının 649 ° C’nin altında olduğu yerlerde kullanılır.

  • Eskiden üst gövdede kullanılan, ancak şimdi çoğunlukla FIB ile değiştirilen düşük sıcaklıkta yeniden kullanılabilir yüzey izolasyonu (LRSI) çinileri FIB’yle aynı sıcaklık aralıklarında kullanılır.

  • Sertleştirilmiş, tek kullanımlık lifli yalıtım (TUFI) fayansları, (1996 yılında kullanılmaya başlanan daha güçlü, daha sert bir fayans.) Yüksek ve düşük sıcaklıktaki alanlarda kullanılır.

  • Yeniden kullanılabilir yüzey yalıtımı (FRSI). White Nomex üst taşıma yükü kapıları, orta gövdenin bölümleri ve kıç gövde tarafları, üst kanat yüzeyinin kısımları ve OMS / RCS bölmelerinin bir kısmı üzerinde kullanılır. Sıcaklıkların 371 ° C’nin altında kaldığı durumlarda kullanılır.

Uzay mekiklerinde kullanılan yakıt

Uzay Mekiği’nin büyük Harici Tankı, yörüngenin üç ana roket motorunun yakıtını oluşturmak üzere bir araya getirilip karıştırılan 500.000 galondan fazla süper-soğuk sıvı oksijen ve sıvı hidrojen ile yüklenmektedir.

Uzay mekikleri hakkında ilginç bilgiler

endeavor uzay mekiği
endeavor uzay mekiği

-Yörüngedeyken, uzay mekiği saatte yaklaşık 28.000 kilometre hızla Dünya’yı dolaşır. Bu hızda, mürettebat her 45 dakikada bir gün doğumu veya gün batımı görebilir.

-5 farklı uzay mekiği toplamda 826 milyon kilometre mesafe katetmiştir. Bu Dünya ile Jupiter arası mesafenin tam 1,3 katında denk gelir. Her uzay mekiği toplamda (Challenger hariç) Dünya ile Güneş arasındaki mesafeden daha uzak mesafeler kat etmişlerdir.

-Uzay mekiği sadece bir araç değil; aynı zamanda bir laboratuvardır. Uzay mekiği üzerinde taşınan özel bir modülün içinde bilim, astronomi ve fiziğin araştırıldığı 22 Spacelab görevi olmuştur. Uzay mekiği uçuşlarında kullanılmak üzere inşa edilen yeniden kullanılabilir bir laboratuvar olan Spacelab, bilim adamlarının mikro yerçekimi ile ilgili deneyler yapmalarını sağlamıştır. 1983’teki Challenger görevlerinden başlayarak, hayvanlar uzay bilimlerinin temel bir bileşeni olmuşlardır. STS-7 görevinde, karınca kolonilerinin sıfır yerçekimindeki sosyal aktiviteleri incelenmiş ve STS-8 boyunca, hayvanların uzaydaki davranışlarını incelemek için Hayvan Muhafaza modülünde altı adet sıçan uçurulmuştur.

-Uzay mekiğinin Termal Koruma Sistemi veya ısı kalkanı, esasen kumdan yapılmış 30.000’den fazla kiremit içerir. Bu karolar mekik Dünya’nın atmosferine tekrar girdiğinde uzay mekiğinin şiddetli ısıya dayanmasını sağlayan çok önemli parçalardır. Döşemeler en yüksek sıcaklığa ulaştıktan yalnızca bir dakika sonra elinizle tutulacak kadar hızlı soğuyabilir.

-En ağır uzay mekiği Columbia, kabaca 13 Afrika filinin ağırlığı olan 80.700 kg ağırlığındaydı. Uçan ilk uzay mekiği Columbia’dan sonra NASA mekiklerde kullanmak için daha hafif malzemeler aradı ve bunlardan bazılarını sonraki uçuşlarda mekik üzerinde kullandı.

-Uzay mekiği programı resmen Uzay Ulaştırma Sistemi (STS=Space Transportation System) olarak bilinir ve bu nedenle her bir mekik görevi “STS” ön ekiyle belirlenir. Başlangıçta, görevlere, STS-1’den STS-9’a kadar başlama sırasını gösteren sıralı numaralar verildi. Bununla birlikte, o zamanki NASA yöneticisi James Beggs’ın 13 sayısının korkusu yüzünden ve şanssız Apollo 13 görevinden sonra, ajans NASA tarihine göre uzay mekiği görevleri için yeni bir numaralandırma sistemi hazırladı. STS-11 görevine STS-41-B adı verildi. STS-12 STS-41-C oldu ve STS-13 STS-41-D olarak adlandırıldı. İlk rakam, bulunulan yıldaki (1984) son rakamdı, ikinci rakam fırlatma bölgesini (Kennedy Uzay Merkezi için 1 ve Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü için 6) ve harf de diziyi (A, ilk lansmandı) gösterdi. 1986 Challenger mekik felaketinden sonra ve STS-51-L görev ekibi kaybolduktan sonra, ajans STS-26 ile başlayan sıralı numaralandırma sistemine devam etti.

-1 Mayıs 2009’da Atlantis’in STS-125 görevinin uzay mürettebatı olan astronot Michael J. Massimino, Twitter’ı uzayda kullanan ilk kişi oldu. Yörüngeden: “Fırlatma harikaydı !! Kendimi harika hissediyorum, çok çalışıyorum ve muhteşem manzaraların tadını çıkarıyorum, bir ömür boyu süren macera başladı!” şeklinde bir tweet attı. O zamandan beri, NASA ve diğer uzay ajanslarından birçok astronot uzaydan Twitter mesajları gönderir oldu.

Neco Discovery Uzay Mekigi P601H Satın almak için tıklayınız.

 

Henry Ford sözleri resimli

 

 

Kaynaklar:  Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3

 

İlginizi çekebilir:

NASA nedir

Hubble Uzay Teleskobu Nedir

Yapay Uydu Nedir?

Uzay Sondası Nedir?

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

5 × three =