Uzay sondası nedir?

Uzay sondası nedir?

Uzay sondası bilimsel bilgi toplamak için uzaya gönderilen ve burada dolaşan bir uzay aracıdır. Uzay sondalarının astronotları yoktur. İnsansız uzay araçlarıdır. Sondalar bilim adamlarının çalışabilmesi için gerekli tüm verileri Dünya’ya geri gönderirler.

Uzay sondasının görevi nedir?

Güneş Sistemimizdeki gezegenler, uydular, kuyruklu yıldızlar ve asteroitler hakkında yakın fotoğraflar ve bilgiler almak istediğimizde uzay sondaları göndeririz. Uzay probları, güneş sistemine çok özel kameralar ve cihazlar taşıyabilir. Bazı uzay sondaları birçok gezegeni ve uyduları inceleyerek onların yakınlarından uçar. Diğerleri daha yakından incelemek için bir gezegen veya uydunun yörüngesine girer.

Rusya, ABD, Avrupa Birliği, Japonya, Çin ve Hindistan’ın uzay ajansları, Güneş Sistemi’nin birçok gezegenine ve uydusuna, ayrıca bir takım asteroitlere ve kuyruklu yıldızlara sayısız uzay sondası göndermiştir. Yaklaşık 15 görev şu anda aktif olarak uzayın derinliklerinde devam etmektedir.

uzay sondası 2

Uzay sondaları tek yönlü bir yolculuk yapabilir veya iki yönlü yolculuk yaparak topladığı numuneleri ve verileri Dünya’ya geri getirebilir. Çoğu sonda uzaydan radyo sinyalleri ile veri iletir. Sondalar, veri toplamak için zorlu koşullara dayanıklı olmalıdır. Uzay sondaları tarafından taşınan cihazlar arasında radyometreler, manyetometreler, kızılötesi, görünür ve ultraviyole ışığa duyarlı televizyon kameraları, mikrometreler, kozmik ışınlar, gama ışınları ve güneş rüzgârı için özel detektörler olabilir.

İnsanoğlu, 1950’li yıllardan bu yana uzaya uzay sondaları göndermektedir. Yeni nesil sondalar kuyruklu yıldızlardan, asteroitlerden ve Mars’tan alınan örnekleri incelemekle görevlendirilmişlerdir.

Uzay sondalarından neler öğreniriz?

uzay s0ndası-3

Uzay sondası tarafından sağlanan veriler aylarca hatta yıllarca süren bir analiz gerektirebilir. Güneş sistemindeki çeşitli cisimlerin kökenleri, bileşimleri ve yapıları ile ilgili sondalardan çok değerli bilgiler öğrenilmiştir. Küresel hava sistemlerinin teorik modellerini kurarak yeryüzünün havasını anlamaya çalışan bilim adamları, gezegenlerin atmosferleri ve meteorolojisi ile ilgili edinilen bilgileri yorumlarlar. Çünkü diğer gezegenlerdeki ve gök cisimlerindeki koşullar dünyaya göre çok daha farklıdır.

Neden uzaya sürekli sonda gönderiyoruz?

Temel sebebin bilgi edinmek olduğunu söylemiştik. Ancak Stephen Hawking ve diğer bilim insanlarına göre bu veriler Dünya’da insan türünü tehdit eden bir gelişme olduğunda alternatif yerler keşfetmek için de oldukça değerli.

Uzay sondalarının avantajları ve dezavantajları

Her şeyden önce uzay sondaları uzay mekiklerine oranla daha düşük bütçeler gerektirirler. İnsan taşımadıkları için insan hayatını tehlikeye sokacak bir durum da ortaya çıkmaz. Bazı uzay görevlerinde astronotların hayatlarını kaybettikleri düşünüldüğünde uzay sondası göndermek daha pratik ve güvenli bir yöntemdir. Uzay sondaları ile çok uzak noktalara uzayın en ücra köşelerine kadar erişim sağlanabilir.

Sonuçta insan yapımı cihazlar oldukları için görev sırasında onarım imkânı olmaz. Örneğin Dünya’ya yakın olan Hubble teleskobu görevi ilk denemesinde başarısız olduğunda mercekler astronotlar tarafından uzayda onarılabilmiştir. Uzay sondalarında bu durum mümkün değildir. Ayrıca belki dezavantaj olarak içerisinde bir insan olmaması da sayılabilir. İnsanların yaptıkları gözlemler sadece makineler tarafından yapılabilir. Bilim adamları sadece gelen fotoğraflardan veya video görüntülerden çıkarımlar yaparlar. Bir diğer dezavantaj da uzaya gönderildikten sonra üzerindeki cihazların bir üst model ile değiştirilemeyeceği gerçeğidir. Uzayda dolanan uzay sondalarının üzerinde eski teknoloji kamera ve sensörler bulunmaktadır.

Uzay sondaları enerjisini nereden sağlar?

Eğer güneş alabileceği Mars gibi gezegenlere gidiyorlarsa özel güneş panellerinden enerji toplayabilirler. Güneş’in olmadığı alanlarda ise daha fazla güce ihtiyaç duyarlar ve doğal olarak radyoaktif malzemenin çürümesinden elektrik üreten küçük radyoizotoplu termoelektrik jeneratörleri kullanırlar.

Basitçe ifade etmek gerekirse, Seebeck etkisi iki farklı yarı iletken metal bağlandığında gerçekleşir. Metalin bir ucu ısıtıldığında, elektronlar sıcak metalden daha soğuk olana doğru hareket eder. Elektronların bu hareketi, ortada bağlı herhangi bir elektrikle çalışan cihaza güç sağlayan küçük bir elektrik akımı üretir.

Uzaya gönderilen ilk uzay sondaları

Uzaya gönderilen ilk sonda 4 Ekim 1957’de Eski Sovyetler Birliği’ne ait Sputnik 1’dir. Daha sonra 31 Ocak 1958’de, Amerika Birleşik Devletleri Explorer 1’i göndermiştir. Bu sondalar ilk uzay deneyimini yaşamışlar ve Dünya’yı uzaydan incelemişlerdir. Bu iki sondanın gönderimi, ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki Uzay Yarış’ının başlangıcı olması açısından da tarihsel bir öneme sahiptir.

Sondalar uzaya ulaştıktan sonra, iki ülke ayın ve diğer gezegenlerin üzerinden uçmak için çok sayıda sonda göndermeye başlamıştır. Mariner 2, başka bir gezegeni inceleyen ilk uzay sondası olmuştur. 14 Aralık 1962’de, Mariner 2 Venüs gezegeninden geçmiş ve Venüs’ün çok sıcak bir yapıya sahip olduğunu doğrulamıştır.

Mariner 4 olarak adlandırılan farklı bir sonda, bir gezegenin resmini çeken ilk sondadır. 14 Temmuz 1965 günü, Mariner 4 Mars’ı geçmiştir. Mars görüntüleri bilim adamlarının karşısına soğuk, kraterli, ay benzeri bir yüzey çıkarmıştır.

1971’de Mariner 9 Mars’ın yörüngesine yaklaşmış ve başka bir gezegenin yörüngesine veya çevresine ilk giren sonda olmuştur. Mariner 9, güneş sistemindeki en büyük volkanı da gösteren Mars’ın çok sayıda fotoğrafını çekmiştir.

En ünlü uzay sondalarından biri Voyager 1’dir. Uzayda en uzağa giden sonda Voyager 1’dir. 1977’de uzaya fırlatılmıştır. Voyager 1, Jüpiter ve Satürn’ün yanından geçip ve sonra da güneş sistemimizin sınırlarına yönelmiştir. Voyager 1 62140 km/saat hızla yoluna devam etmektedir. Şu anda güneşten 20 milyar kilometre kadar uzaktadır ve halen veri göndermeye devam etmektedir. Voyager 1 2025 yılına kadar görevini sürdürmeye devam edecektir.

Bazı diğer önemli uzay sondaları

Luna 9: Ay’daki yumuşak toprağa inen ilk insan yapımı nesnedir.

Luna 3: 1959’da başlatılan Ay’ın uzak tarafını fotoğraflayan ilk cihazdır.

Luna 16: Ay’dan numune toplayan ve dönen ilk uzay sondasıdır.

Lunokhod 1: Ay’daki ilk gezicidir. 10 Kasım 1970’te Ay’a gönderilmiştir.

Mariner 10: Merkür hakkında ilk araştırmayı yapan araçtır.

Venera 4: Başka bir gezegenin başarılı olarak yerinde analizini gerçekleştiren ilk cihazdır. Venüs’ün yüzeyine ulaşıp ulaşmadığı kesin olmasa da, başka bir gezegenin yüzeyini yerinde inceleyen ilk uzay probu olmuştur.

Venera 7: Başka bir gezegenin yüzeyine ilk inen (Venüs) ve verileri oradan Dünya’ya ileten ilk uzay aracıdır.

Mars 3: 2 Aralık 1971’de Mars’a ilk yumuşak inişi yapmıştır. 20 saniye sonra, iletişim bilinmeyen nedenlerden dolayı durmuştur.

Sojourner: Mars’taki ilk gezici sondadır.

Spirit ve Opportunity: Mars keşif gezicisidir. Mars’ın yüzeyini ve jeolojisini keşfetmek için Mars’a inmiş ve Mars’taki eski su aktivitesine dair ipuçları aramıştır.

Halley Armada: Bir kuyruklu yıldıza gerçekleşen ilk görevdir. 1985–86 yıllarında iç Güneş Sistemi’nden geçen Halley’in kuyruğunu incelemiştir.

ICE: Halley kuyruklu yıldızın ilk yakın gözlemini yapmak için güneş yörüngesine gönderilmiştir.

Sakigake: Amerikan veya Rus olmayan ilk sondadır. Japonya’ya aittir.

Suisei: İkinci Japon sondasıdır. Kuyruklu yıldızın morötesi dalga boyu gözlemlerini yapmıştır.

Giotto: Bir kuyrukluyıldızın komasına girip, çekirdeğinin yakın plan görüntülerini çeken ilk uzay sondasıdır.

Genesis: İlk güneş rüzgârı numunesi alıp geri dönüş yapan sondadır.

Stardust: Kuyruklu yıldızın kuyruğundan numune alıp dönen uzay sondasıdır.

NEAR Shoemaker: Asteroide iniş yapan ilk uzay probudur.

Hayabusa: Bir asteroitten numune alan ilk sondadır.

Rosetta
Rosetta

Rosetta: Rosetta uzay sondası iki farklı asteroidi incelemiştir. 67P ve Churyumov-Gerasimenko.

Pioneer 10: Jüpiter’e giden ilk sondadır. Pioneer 10 ile 23 Ocak 2003 tarihinde, radyo vericisindeki elektrik kesintisi nedeniyle iletişim tamamen kesilmiştir.

Pioneer 11: Satürn’e uçan ilk sondadır. Daha sonra güç kısıtlamaları ve geniş mesafeden dolayı iletişim kesilmiştir.

Voyager 2: 20 Ağustos 1977’de NASA tarafından gönderilmiştir. Sondanın öncelikli görevi, 2 Ekim 1989’da Uranüs ve Neptün’ü ziyaret etmekti. Şu anda bu buz devlerini ziyaret eden tek sondadır. Güneş sisteminden ayrılan beş uzay aracından biridir. 20 Ekim 2018 itibariyle 41 yıl 2 ay boyunca yolculuğuna devam etmektedir.

Cassini-Huygens: Halkalı sistemi ve uyduları ile birlikte gaz devi Satürn’ü incelemek için tasarlanmış 5.712kg’lık uzay sondasıdır. 1 Temmuz 2004’te Satürn yörüngesine girmiş ve 14 Ocak 2005’te Satürn’ün en büyük uydusu olan Titan’a inmiştir. 15 Eylül 2017’de Satürn’ün atmosferinde salınıp yanmıştır.

New Horizons: Pluto’ya gönderilen ilk sondadır. 19 Ocak 2006’da başlatılmıştır, 14 Temmuz 2015’te Pluto-Charon sistemi üzerinde uçmuştur.

Dawn: Bir cüce gezegen (4 Vesta) ziyaret eden ve 16 Temmuz 2011’de yörüngeye giren ilk uzay aracıdır. 2015 yılının başlarında cüce gezegen Ceres’in yörüngesine girmiştir. Şu anda Şubat 2017’den itibaren Ceres’i dolaşmaktadır.

Juno: Atomik batarya kullanılmadan gönderilen ilk Jüpiter sondasıdır. 8 Ağustos 2011′ de gönderilmiştir.

Chang’e 2: Ay’ın yörüngesinde konuşlandırılmıştır. Sun-Earth L2 Lagrangian noktasını ziyaret etmiştir.

 

Carl Sagan sözleri resimli

 

Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3  Kaynak-4

 

İlginizi çekebilir:

NASA nedir

Hubble Uzay Teleskobu Nedir

Uzay Mekiği Nedir?

Yapay Uydu Nedir?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

9 + six =