Uzay ve astronomi terimleri

Uzay terimleri sözlüğü

Aşağıda astronomi ve uzay bilimleri terimleri ve anlamlarını paylaştık. Uzay hakkında terimler elbette ki aşağıdakilerle sınırlı değil ancak en temek olanlarını açıklamaya çalıştık.

A

Aberasyon

Gerçek görüntünün, basit bir teorinin tahminlerinden olan farklılıklarına denir. Diğer adı sapınçtır.

Ablasyon

Katı bir cismin, yüksek hızda hareket eden yüksek sıcaklıkta bir gaz akımı ile aşınması, örneğin, hava sürtünmesinin etkisiyle eriyen veya kömürleşen bir yeraltı taşıtının ısı kalkanı.

Açık küme

Galaktik küme. Belli bir şekilleri olmayan ve genelde galaktik düzlemde bulununan yıldız kümeleri.

Açıklık

Teleskop, fotoğraf makinesi gibi optik araçlarda, ışığı toplayan ayna veya merceğin çapı.

Açıklık oranı

Optik araçlarda odak uzaklığının açıklığa oranı.

Açısal çap

Bir gökcisminin, gerçek çapının uçlarını, gözlemciye birleştiren doğrular arasındaki açı.

Açısal hız

Dönen yada gökyüzünde hareket eden bir cismin açısal konumundaki değişim miktarı.

Açısal momentum

Bir eksen çevresinde dönen cismin birim zamanda eylemsizlik momenti ile bu cismin dönme açısal hızının çarpımı.

Açısal uzaklık

İki noktayı ya da nesneyi bu iki nesneden farklı bir yerde bulunan gözlemciye birleştiren doğrular arasındaki açı ya da açının boyu olarak tanımlanır.

Akan yıldız

Yer’in atmosferine girince sürtünmeden dolayı ısınarak akkor haline gelen ve ardında bir ışık çizgisi bırakarak geçen meteor.

Akselerometre

Ekseni boyunca hızdaki değişiklikleri algılayan bir cihaz.

Albedo

Bir cismin ışığı yansıtma gücü cismin yansıttığı ışınımın, aldığı ışınıma oranı.

Almanak

Önemli gök cisimlerinin yer, uzaklık, parlaklık v.b. değerlerini, her yıl, bir yıl boyunca, hergüniçin veren kaynak kitap.

Alt geçiş

Gök cisimlerinin, meridyenden iki geçişinden ufuk yüksekliği düşük olanı.

Alt kavuşum

İç gezegenlerin ve Ay’ın, Güneş – Gezegen – Yer olmak üzere, aynı doğru üzerinde bulunma durumu.

Altimetre

Bir gezegenin veya ayın yüzeyinin üzerindeki rakımı ölçen bir cihaz. Uzay aracı altimetreleri, yüzeyden zıplayan radyo sinyallerinin gidiş gelişini zamanlayarak çalışır.

Anakol

Yıldızların, sıcaklık – ışınım gücü grafiğinde oluşturduğu temel kol.

Angstrom

Dalga boyu ölçümü için bir birim. Yüz milyonda bir santimetreye eşittir (0,003937 milyonda bir inç).

Anti-madde

Atomların, normal madde ile ilişkili olanların karşısına yükleri taşıdığı varsayılan protonlar, elektronlar vb. Gibi anti-partiküllerden oluştuğu varsayımsal bir form. Bu özelliklere sahip parçacıklar, parçacık hızlandırıcılarında üretilmiştir.

Asteroid kuşağı

Asteroitlerin çoğunun bulunduğu, Mars ile Jüpiter yörüngeleri arasındaki kuşak

Asteroit

Küçük gezegen. Yörüngeleri çoğunlukla Mars ile Jüpiter gezegenleri arasında kalan gökcisimleridir.

Astrofizik

Gök cisimlerinin ve çevrelerinin fiziksel ve kimyasal niteliklerinin incelenmesi.

Astronomi

Gök cisimleri ve olaylarının bilimsel incelenmesini yapan bilim dalı

Astronomik birim

Yer – Güneş merkezleri arasındaki ortalama uzaklık. 1 GB = 149.600.000.000 km

Atmosfer

Bir gezegeni saran gaz katmanı veya bir yıldızın görünen üst katmanları.

Atmosferik kırılma

Yer atmosferinde yer yüzüne yaklaştıkça yoğunluğun artması nedeniyle gökcisimlerinden gelen ışığın kırılarak yön değiştirmesi. Atmosferik kırılma sonucu gökcisimleri daha büyük ufuk yüksekliğinde gözlenir.

Atmosferik kızarma

Atmosferden geçen, bir gökcismine ait ışığın mavi dalga boylarının daha fazla saçılması sonucu kalan kırmızı dalga boylu ışını nedeniyle gökcisminin daha kırmızı görünmesi.

Atmosferik soğurma

Atmosferden geçen ışığın maddeyle etkileşmesi sonucu zayıflaması.

Atom altı parçacıklar

Elektron veya proton gibi maddenin temel bileşenleri.

Ay takvimi

Ay’ın gökyüzünde görünen hareketine ve evrelerine göre düzenlenen takvim.

Ayırma gücü

Bir teleskopun yakın yıldızları ayırma gücü, veya gökcisimlerinin ince detaylarını görme yeteneği.

Aynalı teleskop

Objektifi ayna olan teleskop.

Azimut

Bir gökcisminden geçen düşey daire ile gözlemcinin meridyen dairesi arasındaki açı. Ufuk düzleminde kuzey veya güney noktasından başlayarak saat yönünde ölçülür.

B-D

Beyaz cüce

Giderek soğuyan küçük ve çok yoğun bir çökmüş yıldız.

Bolometrik parlaklık

Bir gökcisminin tüm dalga boylarında kadir biriminde ölçülen parlaklığı.

Boylam

Bir küre üzerindeki herhangi bir noktanın, başlangıç dairesinden açısal uzaklığı. Boylamın adı, seçilen temel düzleme göre değişir.

Bölge zamanı

Zaman bölgelerine ait ortalama zaman. Greenwich’ in boylam çizgisi sıfır saat dilimine denk gelir. Türkiye Greewich’ den 2 saat geri olan -2 saat çizgisindeki ortalama zamanı kullanır.

Bulgurlanma

Granülasyon Güneş’ in fotosferinde konveksiyonun neden olduğu yapı.

Bulutsu

Yıldızların doğdukları gaz ve toz

Büyük daire

Bir kürenin merkezinden geçen düzlemle, bu kürenin arakesiti olan daire.

Büyük patlama teorisi

Evrenin başlangıcını tanımlayan teori

Çekim kuvveti

Kütlesel çekim

Çekirdek

Bir gezegenin veya yıldızın en içteki katmanı

Çift yıldız

Birbiri çevresinde dolanan iki yıldız. Bilinen yıldızların yarısı kadarı bu tür ikili ya da daha fazla üyeli gruplar halindedir.

Dalga boyu

Elektromanyetik veya başka bir dalganın tepeden tepeye ya da dipten dip noktasına kadar olan mesafe. Dalga boyları frekansla ilgilidir: Dalga boyu ne kadar uzun olursa, frekans o kadar düşük olur.

Değişen yıldız

Parlaklığı zamana bağlı olarak değişim gösteren yıldız.

Deklinasyon

Dik açıklık

Dış gezegenler

Yörüngesi yer yörüngesinin dışında kalan gezegenler.( Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün, Plüto )

Dış kavuşum

Bir dış gezegenin ve Yer’ in, Güneş’ in iki yanında bir doğrultuya gelmesi. Gezegenin uzanım açısının 180 derece olması durumu.

Diferansiyel dönme

Bir gökcisminin a) Yüzeyinde farklı enlemlerin, b) İçinde farklı katmanların farklı hızla dönmesi.

Dik açıklık

Gökyüzünde bir noktanın gök ekvatorundan açısal uzaklığı.

Dolanma

Bir cismin, bir nokta yada başka bir cisim çevresinde yaptığı yörünge hareketi.

Dolunay

Görünen Ay yüzeyinin Güneş ışığıyla tamamen aydınlatıldığı evre.

Doopler etkisi

Işık kaynağı gözlemciye göre veya gözlemci kaynağa göre uzaklaşıyor yada yaklaşıyor ise kaynaktan gelen ışınımın dalga boyu veya frekansındaki değişim. Bakınız kırmızıya kayma ve maviye kayma.

Düğüm noktası

Yörünge hareketi yapan bir gökcismine ait yörüngenin ekliptiği veya yörünge merkezinden geçen ve bakış doğrultusuna dik olan düzlemi kestiği iki noktadan biri.

Düğümler çizgisi

İniş ve çıkış düğümlerini birleştiren doğru.

E-F

Eğim açısı

Bir gökcismine ilişkin yörünge düzleminin, ekliptiğe yada bakış doğrultusuna dik düzleme yada belirlenmiş herhangi bir düzleme göre yaptığı açı.

Ekinoks

Güneş ışınlarının Ekvator’a dik vurması sonucunda aydınlanma çemberinin kutuplardan geçtiği an.

Ekliptik (tutulum) düzlemi

Güneş’ in gökyüzünde yıllık görünür hareketinin oluşturduğu çember.

Ekvator (eşlek) düzlemi

Yer merkezinde dönme eksenine dik olan düzlemin Yer yuvarlağı ile arakesiti.

Elektromanyetik tayf

Tüm dalga boylarındaki elektromanyetik ışınımların oluşturduğu tayf.

Elongasyon

Uzanım açısı

Enlem

Bir küre üzerinde bulunan herhangi bir noktanın temel düzlemden açısal uzaklığı. Seçilen küre ve temel düzleme göre değişik isimler alır. Örneğin Coğrafya enlemi, ekliptik enlem, Gökada enlemi v.b.

Etkin sıcaklık

Bir ışık kaynağının birim yüzeyinden birim zamanda saldığı enerjiye eşit enerji salan bir karacismin sıcaklığı.

Fon (arka alan) ışınımı

Yıldızlar arası bulutlardan ve çok uzak galaksilerden gelen zayıf yaygın ışınım.

Fotoelektrik olayı

Işığa duyarlı bir yüzeye fotonlarla vurarak oradan elektron sökme olayı.

Frenleme ışınımı

Serbest parçacık hareket ederken yoğun bir ortama girerse ivmeli olarak yavaşlar. Yani frenlenir ve ışınım yayar.

Füze

İtiş gücü, bir yanıcı ve bir yakıcı maddenin sürekli yanmasıyla oluşan ve boşlukta momentumun korunumu prensibine göre hareket eden araç.

G

Galaksi

Milyonlarca yıldızdan oluşmuş yıldız kümelerinden, bulutsu ve gaz bulutlarından oluşmuş, samalyolu gibi bağımsız uzay adası.

Gama ışını

Dalga boyu x-ışınlarından daha kısa, daha yüksek enerjili fotonların oluşturduğum ışınım.

Gel – Git olayı

Büyük denizlerde suların yükselmesi ve altı saat sonra normal düzeyin altına inmesi olayı. (Bu olay Ay’ ın Yer üzerindeki çekim etkisinden doğar)

Gerçek güneş zamanı

Gerçek güneş merkezinin görünür hareketine göre belirlenen zaman.

Gezegen

Güneş çevresinde dolanan, ondan aldığı ışığı yansıtan gökcisimlerinin ortak adı. Gökyüzünde yıldızlara göre sürekli yer değiştirirler. Dokuz büyük gezegen Merkür, Venüs, Yer, Mars, Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve Plüto’ dur.

Gök atlası

Yıldızların gökküresi üzerindeki yerlerini topluca gösteren harita.

Gök cismi

Uzaydaki cisimlerden her biri Güneş, Yer, Ay, Yıldızlar, Uydular v.b.

Göktaşı

Gökyüzünden Dünya yüzeyine düşen her türlü taş.

Görünür çap

Uzakta duran küresel bir cismin bakış doğrultusuna dik düzlem üzerinde gördüğümüz izdüşümüne ilişkin çapın iki ucunu gözlemciye birleştiren iki doğru arasındaki açı.

Görünür evren

Gözlenebilen evren parçası. Görünen evren sınırında evrenin genişleme hızı ışık hızı olduğu için sınır ve ötesi görünmez.

Görünür hareket

Bir gökcisminin gözlemciye göre yaptığı hareket yada gözlemcinin gördüğü hareket. Güneş’ in gökyüzündeki hareketi ve doğup batması görünür harekettir. Otsa Yer, kendi ekseni çevresinde dönmekte, biz Güneş’ i dolanır görmekteyiz.

Görüş alanı

Bir teleskopun içine alabildiği gökyüzü parçası başka bir deyimle, bir bakışta gökyüzünde görebildiği alan.

Göz merceği

Oküler. Teleskoplarda gerçek görüntüyü gözlemek için kullanılan küçük bir yakınsak mercek düzeni.

Güneş lekeleri

Güneşin üzerinde büyük girdapların merkezi olan ve güçlü manyetik alanlara sahip karanlık bölgeler.

Güneş rüzgarı

Güneş’ten dışarı doğru akan yüklü parçacıkların akımı

Güneş sabiti

Yer atmosferinin birim yüzeyine, dik olarak, birim zamanda gelen, bütün dalga boylarındaki Güneş enerjisi.

Güneş takvimi

Güneş’ in görünürdeki günlük ve yıllık hareketine göre düzenlenen takvim.

H-J

Hidrojen yanması

Hidrojeni daha ağır elementlere dönüştüren füzyon olayı.

Hidrostatik denge

Yıldız içlerinde madde hareketinin olmaması halinde basıncın kütle çekimini dengelemesi durumu.

Hilâl

Yarıdan azı görülen Ay veya gezegen evresi. uzanım açısının 90°’ den küçük olması halinde oluşur.

Hipernova

Güneş’in 10 – 30 katı yıldızların ölümü. Gama ışınları yıldızın altından ve üstünden çıkar. Bulutsu oluşturamazlar, çünkü patlamaları 3,2 mikro saniye sürer. 1 milyon ila 1 milyar arası Güneş parlaklığında ışık verirler.

Işık eğrisi

Değişen yıldızların görünen parlaklıklarının zamana bağlı olarak değişimini gösteren grafik.

Işık hızı

Saniyede 300.000 KM, saatte 1 milyar 80 bin KM, yılda 9,46 trilyon KM. Işık fotonlardan (elektromanyetik alanın taşıyıcı parçacığı) oluşur.

Işık yılı

Işığın bir yılda aldığı yol.

Işınım gücü

Işınım yapan bir cismin tüm yüzeyinden uzaya birim zamanda yaydığı ışınım enerjisi. Işınım gücü tüm dalga boylarındaki ışınımı kapsıyorsa bolometrik ışınım gücüdür.

Işınım tayfı

Işık bir prizma yada kırınım ağı yardımı ile yayıldığında oluşan renkli bant. Bir cismin farklı dalga boylarında yaydığı ışınım enerjisi.

İç gezegenler

Yörüngesi Yer yörüngesinin içinde kalan gezegenler. ( Merkür ve Venüs )

İç kavuşum

Bir dış gezegenin Yer ile beraber Güneş’ in aynı yanında bir doğrultuya gelmesi. Gezegenin uzaım açısının 0° olması durumu

İlkbahar noktası

Gök ekvatoru ile ekliptiğin kesim noktalarından biri. Güneş görünür hareketinde yaklaşık 21 Mart’ ta bu noktaya gelir. İlkbahar noktası Balıklar burcunda yer alır.

İyonosfer

Yer atmosferinde atom ve moleküllerin Güneş ışınları ve kozmik ışınlar tarafından iyonlaştırıldığı katman.

Jeodez

Yeryüzünün biçimi ve boyutları ile ilgilenen bilim dalı.

K

Kaçma hızı

Bir cismin başka bir cismin çekim alanından tamamen kurtulması için gerekli hız.

Kahverengi cüce

Ne yıldız ne de gezegen kategorisine konabilen gök cisimleridir. Kahverengi cüceler yıldızlararası gaz bulutlarının çökmesiyle oluşurlar, fakat gökcismini yıldız yapacak nükleer tepkimelerin başlayamayacağı kadar hafiftirler.

Karacisim

Üzerine düşen bütün dalga boylarındaki ışığı hiç yansıtmadan olduğu gibi soğuran ve sonra tekrar yayan sanal cisim. Yaydığı ışınım sadece sıcaklığına bağlıdır.

Karacisim tayfı

Bir karacisim tarafından yayılan ışınımın dalga boyuna göre sürekli tayfı.

Karadelik

Evrende bulunduğu sanılan en yoğun madde. Karadelikten kaçma hızı ışık hızından daha büyük olduğu için oradan ışık bile kurtulamaz.

Karşı konum

Güneş’ le bir dış gezegenin veya Ay’ın Yer’e göre simetrik olduğu ( uzanımı 180° ) konum.

Kavuşma konumu

Güneş ile herhangi bir gezegenin, Güneş ile Ay’ ın Yer’ e göre aynı hizada ve aynı yanda ( uzanım 0° )bulunduğu konum.

Kırmızı dev

Belirli bir kategorideki yıldızların evrimlerinin bir dönemindeki hallerine verilen isimdir.

Kızarma (kızıllaşma)

Bir ortamdan geçen ışınımın mavi dalgaboylarının daha çok soğurulması sonucu, olduğundan daha kırmızı görünmesi.

Koma

Bir kuyruklu yıldızın çekirdeğini saran dağınık malzeme bulutu.

Kozmik arkaplan radyasyonu

Büyük Patlama’ dan arta kalan mikrodalga ışınım

Kozmik ışınlar

Uzayda çok yüksek enerjilerle hareket eden parçacıklar. Çoğu Güneş Sisteminin dışından gelmektedir. Düşük enerjili olanlar Güneş patlamalarıyla oluşur.

Kozmogoni

Acun doğum. Evrenin yaradılışını inceleyen bilim.

Kozmoloji

Acun bilim. Evrenin yapısını ve gelişimini inceleyen bilim.

Kozmoz

Evren.

Kuasar

Dünya’dan bakıldığında yıldız gibi görünen yoğun ve son derece parlak bir cisim. Haklarında çok az şey bilinmektedir, ama kuasarlar büyük bir olasılıkla aktif galaksilerin merkezleridir.

Kutup ışıması

Kutuplar bölgesinde görülen yaygın ve donuk atmosferik ışıma. Atmosferik atom ve moleküllerin bu bölgelerde yoğunlaşan manyetosferin hızlandırdığı yüklü parçacıklarla uyarılması sonucu oluşmaktadır.

Kutup yıldızı

Küçükayı’nın en parlak yıldızı.

Kuyruklu yıldız

Zaman zaman çok kısa bir süre gökyüzünde görülen, parlakça, bulutumsu yapıda, bir başı, bir yada birkaç kuyruğu olan gökcismi.

M-O

Mercek

Küresel yüzeyli, saydam cam parçası.

Mercekli teleskop

Objektifi mercek olan teleskop.

Meteor

Gezegenler arasında dolaşan taş parçacıklarından her biri.

Meteor krateri

Bir meteorun bir yüzeye düşmesiyle oluşan büyük delik.

Mutlak sıfır

0°K veya -273 °C’ ye karşılık gelen sıcaklık. Sıcaklığı mutlak sıfır olan bir madde ışınım yapamaz.

Nötron yıldızı

Neredeyse tümüyle nötronlardan oluşana kadar kendi içine çökmüş bir yıldız çekirdeği. Kütlesi Güneş’inkinin 1,5 – 3 katı olduğu halde çapı çok küçüktür ( genellikle 10 km civarında ) nötron yıldızları pulsar olarak gözlenir.

Nükleer enerji

Nükleer reaksiyonlardan ( fizyon ve füzyon ) salınan enerji, çekirdek enerjisi.

Odak uzaklığı

Bir optik düzenekte ayna veya mercekle görüntünün oluştuğu odak noktası arasındaki uzaklık.

Olbers paradoksu

Sonsuz uzayda sonsuz sayıda yıldız düzgün dağılmışsa gece gökyüzü bir yıldız yüzeyi kadar parlak olmalı. Bu durumun gözlenen gökyüzüyle uyuşmaması.

Oort bulutu

Pluto yörüngesinin çok dışında Güneş sisteminin oluşumuyla ilgili onu saran ve kuyruklu yıldız çekirdeklerinden oluşan bulut veye kuşak.

Optik ağ

Birbirine paralel ve eşit aralıklı ince tellerden veya cam levha üzerine kazılmış çizgilerden oluşturulan düzenek. Optik ağla tayf oluşturulur. Teleskoplara bağlanarak kullanılır.

Optik derinlik

Bir madde katmanı içinden geçen ışığın soğrulma oranını veren büyüklük.

Öğlen çemberi

Bir gözlemcinin başucundan, göğün güney ve kuzey kutuplarından geçen büyük çember.

P-R

Parsek

Yer – Güneş uzaklığını bir açı saniyelik açıyla dik gören uzaklık. Paralaksı bir yay saniyesi olan bir yıldızın uzaklığı. 1pc = 3,26 ı.y. = 206265 GB.

Planck uzunluğu

Yaklaşık 10 üssü -35 cm. Sicim Kuramı’ndaki tipik bir sicim boyutu.

Planck zamanı

Yaklaşık 10 üssü -43 saniye. Işığın planck uzunluğunu kat etme süresi.

Platenoid

Güneş çevresindeki yörüngede bulunan katı maddelerdir.

Plâzma

Atomları kısmen veya tamamen iyonlaşmış, yüksek basınçla sıkıştırılmış gaz.

Pulsar

Nötron yıldızı olarak bilinen yıldız mezarlarıdır.

Radyal hız

Dikine hız Herhangi bir gökcisminin uzay hızının, yada bir çift yıldızın dolanma hızının bakış doğrultusundaki bileşeni. Bu hız diğer bir anlamda bize yaklaşma yada bizden uzaklaşma hızıdır.

Radyo teleskop

Gökcisimlerinin yaydığı radyo ışınımını gözlemek amacıyla geliştirilen teleskop.

Radyoaktiflik

Kararsız bazı atom çekirdeklerinin ışınım yaparak bozunması. Bu bozunma sonunda alfa parçacıkları, beta ışınları, gamma ışınları yayılır.

Renk

Işık dalgalarının gözde (veya başka alıcıda) dalga boyuna bağlı olarak oluşturduğu duyum. Bir yıldızın rengi sıcaklığının bir fonksiyonudur.

Renk artığı

Yıldızın görünür rengi ile gerçek rengi arasındaki fark. Yıldızın mavi ışığı yıldızlar arası madde tarafından daha çok soğrulduğu için daha soğuk ve daha kırmızımsı görünür.

Renk ölçeği

Bir yıldızın iki farklı dalgaboyunda ölçülen parlaklıklarının farkı. Bu fark yıldızın renginin ve sıcaklığının ölçüsüdür.

Renk sapıncı

Bir merceğin odak noktasının gelen ışığın rengine bağlı olması nedeniyle görüntünün renkli halkalar şeklinde görülmesi.

S-T

Samanyolu

Gök küreyi bir büyük daire boyunca saran milyarlarca yıldız ve gaz bulutundan oluşmuş donuk ışıklı kuşak. Güneş sisteminin de içinde bulunduğu galaksi.

Sera etkisi

Bir gezegen atmosferinin dışarı giden kırmızıöte ışınları tutması sonucu yüzey sıcaklığının artması olayı.

Sıfır yerçekimi

Yerçekiminin olmadığı gibi görünen bir durum. Sıfır yerçekimi, yerçekimi kuvvetleri bir yörüngenin yörüngede veya serbest düşüşte ivmelenmesiyle dengelendiğinde oluşur.

Sicim Kuramı

Doğanın temel bileşenlerinin sıfır boyutlu nokta parçacıklar değil, ” sicim” denilen tek boyutlu küçük lifler olduğunu varsayan ”birleşik evren kuramı”.

Sönümleme

Işığın bir gaz bulutundan geçerken daha çok soğrulma nedeniyle zayıflaması.

Spektroskop

Tayf ölçer. Bir ışık kaynağının tayfını oluşturmak ve kaydetmek için kullanılan alet.

Spektrum

Işınım tayfı

Süper küme

Birkaç bin galaksiden oluşan topluluk.

Süpernova

Enerjisi biten Büyük Yıldızların şiddetle patlaması durumuna verilen addır

Sürekli tayf

Salma ve soğurma çizgileri bulunmayan ışınım tayfı. Böyle bir tayfı, sıcak bir katı, sıvı yada yüksek basınç altındaki gaz verir.

Takım yıldız

Gökyüzünde rastgele serpilmiş yıldızların oluşturduğu yapay bölgeler. Eskiden gökyüzünün değişik bölgeleri hayvanlara ve eşyalara benzetilmiş, böylece gökyüzü 88 takım yıldıza ayrılmıştır.

Tan olayı

Güneş, ufkun altında iken havanın yarı aydınlık olması durumu. Gün ağarması ve gün kararması olaylarının ortak adı.

Teğetsel hız

Bir yıldızın uzay hızının, bakış doğrultusuna dik yöndeki bileşeni.

Tekillik

Uzay – zamanın herhangi bir yerinde oluşan sonsuz yoğunluktaki şey

U-Z

Uzanım açısı

Uzanım. Bir gök cisminin gökyüzünde Güneşe olan açısal uzaklığı.

Uzay aracı

Uzayda yolculuk yapmak için tasarlanmış pilotlu veya pilotsuz bir araç.

Van allen kuşakları

Yer’ in manyetik alanının Güneş tarafından fırlatılan yüklü ve kozmik parçacıkları yakalaması ile meydana gelen ışınım kuşağı.

Volkanizma

Volkanik kuvvet veya aktivite.

X-ışınları

Röntgen ışınları, 0.125 ile 125 keV enerji aralığında veya buna karşılık, dalgaboyu 10 ile 0,01 nm aralığında olan elektromanyetik dalgalar veya foton demetidır.

Yapay uydu

İnsanlar tarafından yapılarak bir gök cismi çevresinde yörüngeye oturtulan cisim.

Yerberi

Ay’ın ya da yapay bir uydunun Dünya çevresinde döndüğü yörüngede Dünya’ya en yakın olduğu nokta.

Yeröte

Ay’ın ya da yapay bir uydunun Dünya çevresinde döndüğü yörüngede Dünya’ya en uzak olduğu nokta.

Yıl

Güneşin görünen yıllık hareketinde seçilen herhangi bir noktaya göre ard arda iki geçişi arasındaki zaman.

Yıldız

Ağırlıklı olarak hidrojen ve helyumdan oluşan, yoğun ve karanlık gökyüzünde ışık saçan bir nokta olarak görünen plazma küresi.

Yıldız günü

Bir yıldızın meridyenden ard arda iki geçişi arasındaki zaman.

Yıldız kataloğu

Yıldızları herhangi bir sırada düzenleyip, onlara ilişkin değerleri veren, cetvelleri toplayan kitap.

Yıldız kümesi

Uzayda bir araya gelmiş yıldız topluluğu.

Yıldız zamanı

Güneş yerine ilkbahar noktasına bağlı olan zaman. Burada birim bir yıldız günüdür.

Yıldızlar arası madde

Yıldızlar arasındaki uzaya dağılmış olan gaz, toz gibi maddelerin tümü.

Yörünge

Bir gökcisminin hareketi boyunca uzayda çizdiği yol.

Yörünge düzlemi

Yörüngenin daire, elips, hiperbol, parabol gibi bir düzlem çizgisi olması halinde belirttiği düzlem.

Yükseklik

Bir yıldızın veya bir gök cisminin, ufuk düzleminden yukarı doğru açısal uzaklığı.

Zenit uzaklığı

Gökyüzünde bir noktanın başucu noktasına açısal uzaklığı.

Zodyak

Burçlar kuşağı. Gökküresinde, ekliptiğin geçtiği ve üzerinde 12 burcun eşit aralıklarla dağıldığı kuşak.

Zodyak ışığı

Burçlar ışığı. Burçlar kuşağı boyunca uzanan yaygın ışık şeridi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

four × five =