Uydu(Doğal) Nedir

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

1600’lü yılların başlarında teleskopun icat edilmesinden önce, insanlar uydu olarak sadece Ay’ı biliyorlardı. Fakat zaman ilerledikçe, gökbilimciler uyduların Dünya’ya özgü olmadığını ve diğer gezegenlerin kendi uyduları olduğunu keşfetti. Peki Uydu tam olarak nedir? Yazımızda uydular hakkında bilgi vermeye çalışacağız.

Uydu(Doğal) Nedir?

Uydu, bir gezegenin ya da cüce gezegenin etrafında belirli bir yörüngede dönen gök cismidir. Uydununiki anlamı vardır. Biri doğal uydu diğeri ise yapay uydu. Yapay uydular insan yapımıdır. İngilizce doğal uydu için “moon” kullanılır. Moon, Ay anlamına gelirken aynı zamanda doğal uydu anlamına da gelmektedir. Yapay uydular için kullanılan kelime ise Satellite’dır. Aynı durum Türkçede de vardır.Dünya’nın tek doğal uydusu Ay’dır. “Ay” sözcüğü, cins isim olarak doğal uydu anlamında da kullanılır.

Dünya’nın uydusu Ay dışında keşfedilen ilk uydular, gökbilimci ve kaşif Galileo Galilei’nin adını taşıyan Jüpiter‘in Galilei uydularıdır. Io, Europa, Ganymede ve Callisto uydularıdır.

Jüpiter ve uyduları
Jüpiter ve uyduları (kaynak: wikipedia)

Dört Galilei uydusu dışında, Satürn’ün Titan’ı ve Neptün’ün Tritonu, Dünya’nın Ay’ı ile karşılaştırılabilecek uydulardır . Aslında, bu yedi uydu, güneş sistemindeki en büyük doğal uydular olup, yarıçapları 3.000 kilometreden fazladır. Sadece iç gezegenler olan Merkür ve Venüs’ün uyduları yoktur.

Doğal uyduların yörünge özellikleri ve yapıları bize uydu sisteminin kökeni ve evrimi hakkında önemli bilgiler sağlar. Özellikle bir gaz devinin etrafında dönen bir doğal uydu sistemi, güneş sistemlinin oluşumunu incelemek için değerli ipuçları veren minyatür bir güneş sistemi olarak kabul edilebilir.

 

Uyduların Yörüngesi

Güneş sistemindeki çoğu doğal uydu , gezegenine kilitlenir, bu da uydunun bir tarafının her zaman gezegene dönük olduğu anlamına gelir. İstisnai olarak, çeşitli dış etkiler nedeniyle düzensiz dönen Satürn’ün uydusu Hyperion sayılabilir.

Aslında bir gök cismi diğerinin etrafında dönmez. İki cisim ortak bir merkez etrafında döner. Bu merkez noktası kütlesi daha fazla olan cisme daha yakındır. Dolayısıyla kütlesi az olan cisim daha fazla yol alır. Bu cisme uydu denir. Ay-Dünya örneğinde Ay ve Dünya’nın etrafında döndüğü merkez noktası Dünyanın merkezine çok yakın olduğundan sanki sadece Ay Dünya’nın etrafında dönüyormuş gibi görünür.

Eğer iki cismin kütlesi birbirine yakınsa bu durumda cisimlerden birine uydu demek yerine bu iki cisme ikili sistem denmektedir.

 

Uyduların Oluşumu

Uyduların oluşumu kesin olarak bilinmemektedir. Sadece oluşumlarıyla ilgili teoriler vardır. Bu teoriler neticesinde uyduların oluşmuş olabileceği düşünülmektedir.

İlk teori dev çarpma teorisidir. Ay’ın bu şekilde oluştuğu düşünülmektedir. Bu teoriye göre bir cismin Dünya’nın erken dönemlerinde Dünya’ya çarpması sonucu kopan parçaların bir araya gelmesi sonucu oluştuğunu söyler.

Diğer gezegenler gibi, Dünya da ilk zamanlar Güneş’in etrafında dönen toz ve gaz bulutundan oluşuyordu. Erken güneş sistemi şiddetli bir yerdi ve sürekli çarpışmalar oluyordu. Bunlardan biri genç bir gezegenin yaratıldıktan kısa bir süre sonra Dünya’ya çarpmış olabileceği düşünülmektedir.

Theia olarak bilinen Mars büyüklüğündeki gökcismi, Gezegenin kabuğunun buharlaşmış parçalarını uzaya fırladı ve Dünya’ya çarptı. Yerçekimi, çarpma sonucu oluşan parçacıkları birbirine bağlar ve gezegenin yörüngesine sokar. Bu tür bir oluşum, Ay’ın neden daha hafif elementlerden oluştuğunu, neden Dünya’dan daha az yoğun olduğunu açıklıyor.

Diğer bir teori eş oluşum teorisidir. Eş oluşum teorisine göre uydular, ana gezegenleriyle aynı anda da oluşabilmektedir. Uyduların protoplaner diskin aynı çökmekte olan bölgesinden oluştuğu düşünülmektedir. Ay’ın da bu şekilde oluştuğunu söyleyenler vardır. Fakat bu hipotezdeki sorun, Ay’ın neden Dünya ile karşılaştırıldığında nispeten küçük bir demir çekirdeğe sahip olduğunu açıklamamasıdır.

3.teori yakalama teorisidir. Yakalama teorisi, Bir uydunun güneş sisteminde başka bir yerde oluşup ve daha sonra bir gezegen tarafından yakalanıp yörüngeye sokulmuş olabileceğini ileri sürer. Örneğin Neptün’ün uydusu Triton’un Neptün tarafından yakalanan bir cüce gezegen olduğu düşünülmektedir.

 

Terminoloji

Bilinen ilk doğal uydu Ay’dır. 1610’da Galileo, Galilei uydularını keşfedene kadar, bu tür nesnelere ne denmesi gerektiği hakkında bir birlik yoktu. Galileo, keşiflerini gezegen olarak adlandırmayı seçti, ancak daha sonra yapılan keşifler, yörüngeye koydukları nesnelerden ayırmak için başka terimler kullanılması gerektiğini ortaya koydu.

Yörüngedeki cisimleri tanımlamak için uydu terimini kullanan ilk kişi, Alman gökbilimci Johannes Kepler’dir. 1610’da “Jüpiter‘in Gözlemlenen Dört Uydusu Hakkında Anlatım” makalesiyle bu terimi ortaya atmıştır. Burda uydu olarak kullandığı terim “Satellite” idi. Satellite terimi Türkçede yapay uydular olarak adlandırılır.

Ancak 1957 yılında, yapay objenin Sputnik’in uzaya gönderilmesi işleri biraz karıştırdı ve yeni bir tanımlamaya ihtiyaç duyuldu. Sputnik, Sovyetler Birliği tarafından yaratılmıştır ve şimdiye kadarki ilk insan yapımı uyduydu. Bu karışıklığı ortadan kaldırmak için doğal uydulara “moon” terimi, yapay uydulara da “satellite” dendi. Moon aynı zamanda Dünya uydusu Ay’ın da ingilizcesidir. Fakat Ay için genelde “the moon” terimi kullanılır. Türkçede iki terim için de uydu sözcüğünü kullanıyoruz. Aslında bunları ayırmak için Doğal Uydu ve Yapay Uydu terimlerini kullanmak yada birine farklı bir sözcük atamak karışıklığı ortadan kaldıracaktır.

kullanarak “yapay” olarak kullanılır. Belirsizliği önlemek için kongre, Dünya’nın doğal uydusuna atıfta bulunurken, diğer doğal uydulardan bahsederken Ay kelimesini büyük harf yapmaktır.

 

Gezegenler ve Uyduları

  • Merkür gezegeninin bilinen herhangi bir uydusu bulunmamaktadır.

  • Venüs gezegeninin bilinen herhangi bir uydusu bulunmamaktadır.

  • Ay, Dünya’nın tek doğal uydusudur. Güneş Sistemi içinde beşinci büyük doğal uydudur.

  • Mars’ın iki küçük uydusu vardır, Phobos ve Deimos.

  • Jüpiter’in 79 uydusu olduğu bilinmektedir. Galileo Galilei 1610 yılında kendi yaptığı basit teleskopla Jüpiter’in en büyük dört uydusu İo, Europa, Ganymede, ve Callisto’yu keşfederek ilk kez Dünya’dan başka bir gezegene ait uyduların varlığını göstermiştir.

  • Satürn’ün resmi olarak ad verilmiş 53 uydusu vardır. Henüz isim verilmemiş olanlar ile beraber bu rakam 62’ye çıkmaktadır.

  • Uranüs, daha büyük uydular, iç uydular ve düzensiz uydular olmak üzere 27 bilinen uyduya sahiptir.

  • Neptün’ün bilinen 14 uydusu vardır.

Detaylı bilgi için tıklayınız

 

 

Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3

 

İlginizi çekebilir:

Gezegen nedir

Dünya Gezegeni

Dünya’nın tek uydusu Ay

Gezegenler ve uyduları

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

11 − 4 =