Venüs Gezegeni

Yazıyı Sosyal Medya Hesaplarında Paylaş

Dünya’mızın en yakın iki komşu gezegeninden biri olan Venüs gezegeni ayrıca Güneş’e yakınlık bakımından da ikinci sıradadır.(Merkür’den sonra ikinci) Gökyüzüne baktığınızda göreceğiniz en parlak gök cismi sırayla Güneş ve Ay’dır. Ay’ın hemen ardından ise Venüs gelmektedir. Dünya’ya komşu olduğu gibi aynı zamanda Dünya’nın kardeş gezegeni olarak da bahsedilir. Bunu sebepleri de boyut ve kütle olarak Dünya’ya çok benzemesidir.

Eski Romalılar zamanında Venüs’ün Dünya dışındaki 4 gezegenden biri olduğu anlaşıldı. Bu yeni gezegene aşk ve güzellik tanrıçası olan Venüs’ün adını verdiler. Daha sonraki yüzyıllarda Venüs gizemini korumaya devam etti. Ta ki 1960’larda ABD ve Sovyetler Birliği’nin yürüttüğü çalışmalara kadar. Bu çalışmalardan önce bilim insanları Venüs gezegenini kaplayan aşırı yoğun bulut tabakasının altında yaşama elverişli bir ortam olduğunu umut ediyorlardı. Fakat bu çalışmalardan sonra toplanan veriler ışığında, Venüs’teki koşulların yaşamı desteklemeyecek kadar şiddetli olduğu anlaşıldı. Yazımızın devamında Venüs gezegeni hakkında bilgi vermeye çalışacağız.

 

Venüs Gezegeni Özellikleri

Venüs’ün Yüzeyi

Venüsteki maat mons 3d perspektifi
Venüsteki maat mons 3d perspektifi

Venüs, Güneş Sistemindeki dört karasal gezegenden biridir, yani Dünya gibi kayalık bir cisimdir. Dünya’nın büyüklüğüne ve kütlesine benzer özelliklerde olduğu için genel olarak Dünya’nın “ikiz kardeşi” olarak tanımlanır.

Venüs’ü çevreleyen kalın bulutlar nedeniyle yüzeyindeki detaylar diğer birçok gezegende olduğu gibi basit fotoğraf araçlarıyla elde edilememektedir. Bilim insanları bu bilgileri elde etmek için daha farklı yöntemler geliştirmişler ve yüzey hakkında bilgi elde edinebilmişlerdir. Bu geliştirilen yöntemlerden biri radar haritalama yöntemidir. Bir nesneden sıçrayan radyasyonu toplayarak çalışan bir sistemdir. Normal fotoğraf makineleri görünür ışığı toplayarak çalışırlar. Radar haritalama sistemi ise mikrodalga ışınımı toplayarak çalışır ve görüntüler elde eder.

Venüs yüzeyi hakkında detaylı bilgiler ilk olarak 1978 yılında Pioneer uzay aracının gezegenin radar haritalamasını yapması sonucu elde edilmiştir. Elde edilen haritaların göstermiş olduğu ilk önemli bilgiler, yalnızca iki yayla bölgesi olan Ishtar Terra ve Aphrodite Terra ile eski lav akımlarının oluşturduğu ovalardan oluşan yüzeyiydi.

1990 yılında, Magellan uzay aracı Venüs’ün etrafında dönmeye başladı. Kendisinden önceki radar haritalamalarının yanı sıra, Magellan daha ince detaylar toplayan daha gelişmiş radar görüntüleme yapmıştır. Magellan’ın bulduğu şey yaklaşık 1000 çarpma krateriydi. İlginç olan şu ki, görülen kraterlerin hiçbiri 2 km’den daha az değildi. Bu 2 km’den daha küçük bir çapa sahip herhangi bir gök cisminin Venüs atmosferini geçişi sırasında parçalanacağını göstermektedir.

Darbe kraterlerinin boyutuyla ilgili ek bir gözlem gezegenin yüzeyinin yaşına ışık tutmaya yardımcı oldu. Elde edilen veriler ışığında bilim adamları Venüs yüzeyinin nispeten genç olduğunu tespit etti.

Yüzeyin en belirgin özelliklerinden biri gezegenin volkanik aktivitesi tarafından üretilen özelliklerdir. Bu özelliklerin ilki eski lav akışlarının neden olduğu devasa ovalarıdır. Bu ovalar Venüs yüzeyinin yaklaşık olarak %80’inden fazlasını kapsamaktadır. İkinci öne çıkan özellik, yüzeyinde çok sayıda ve çeşitli olan volkanik yapılarıdır.

Venüs’ün Boyutları ve Kütlesi

Dünya ve Venüs kıyaslaması
Dünya ve Venüs kıyaslaması
  • Ortalama yarıçapı 6052 km km’dir ve Dünya yarıçapının 0.95 katıdır.

  • 4,8676×1024 kg ağırlığında olan gezegen, bu özelliği ile Dünya’nın yaklaşık 0.815 katıdır.

  • Ayrıca 4.60×108 km2‘lik yüzey alanına sahiptir ve Dünya yüzey alanının 0.866 katıdır.

  • Hacmi 9.28×1011 km3’tür ve yaklaşık olarak Dünya hacminin 0.857 katıdır.

Venüs’ün İç yapısı

venüs iç yapısı
venüs iç yapısı (Credit: Calvin J. Hamilton)

Diğer karasal gezegenlerde olduğu gibi, gezegenin iç kısmı 3 katmandan oluşmaktadır. Kabuk, manto ve çekirdek. Kesin sonuçlar elde edilemese de Venüs gezegeninin iç yapısının Dünya’nın iç yapısına benzediği düşünülmektedir. Kabuğunun 50 km kalınlığında, mantosunun 3.000 km kalınlığında ve çekirdeğinin de 6.000 km çapında olduğu düşünülmektedir.

Çekirdek: Gezegeninin iç yapısıyla ilgili en büyük bilinmezliklerden biri çekirdeğinin sıvı mı yoksa katı mı olduğudur. Venüs ve Dünya çok benzer iki gezegen oldukları için Venüs’ün Dünya’daki gibi sıvı bir çekirdeğe sahip olduğu sonucuna varılabilir. Ancak, gezegenin manyetik alandan yoksun olması çekirdeğinin katı olma olasılığını da arttırmaktadır. Basitçe şöyle söylenebilir. Gezegensel manyetik alanlar ısının bir gezegenin içinden yüzeyine transferinin bir sonucudur. Bu transferin gerekli bir bileşeni de sıvı bir çekirdektir. Katı bir çekirdeğe sahip olabileceği karşısındaki argüman da Venüs’te manyetik bir alan bulunmadığından sıvı bir çekirdeğe sahip olmamasıdır.

Venüs’ün Atmosfer, Sıcaklık ve İklim bilgileri

Atmosfer: Gezegenin atmosferi son derece yoğun bir atmosfere sahiptir. %96,5 karbondioksit, %3,5 azot ve en önemlisi de kükürtdioksit gibi diğer gazların izlerinden oluşur. Atmosferinin kütlesi Dünya’nınkinden yaklaşık olarak 93 kat daha fazladır. Ayrıca yüzeyindeki basınç ise Dünya’dakinden yaklaşık 92 kat fazladır. Bunu kıyaslamak gerekirse şu örnek verilebilir. Yüzeyindeki basınç, Dünya’daki okyanusların yaklaşık 1 km derinliğindeki basınca eşdeğer olduğu söylenebilir.

Sıcaklık: Venüs, Güneş Sistemimizdeki en sıcak gezegendir. Ortalama yüzey sıcaklığı 462 °C’dir.Bunun en temel sebebi ise karbondioksit bakımından zengin atmosferidir. Kalın sülfür dioksit bulutları Güneş Sistemi’ndeki en güçlü sera etkisini yaratır. Yoğun karbondioksit tabakasının üstünde, temel olarak kükürt dioksit ve sülfürik asit damlacıklarından oluşan kalın bulutlar, Güneş’ten gelen ışığın yaklaşık %90’ını tekrar uzaya yayar.

Venüs’ün yüzeyi etkili bir şekilde izotermaldir. Bu yüzey sıcaklığının gece ve gündüz, ekvator ve kutular arasında neredeyse hiçbir sıcaklık değişikliği olmadığı anlamanı geliyor. Sıcaklıktaki kayda değer tek değişiklik, yükseklik ile gerçekleşir. Bu nedenle Venüs’teki en yüksek nokta olan “Maxwell Montes”, gezegenin en soğuk noktasıdır. Sıcaklığı yaklaşık olarak 380 °C’dir

İklim: Venüs’ün bir başka özelliği de, bulut tepelerinde saatte 300 km’lik hıza ulaşan ve her dört-beş gün(Dünya günü) gezegeni dolaşan güçlü rüzgarlarıdır. Bu rüzgarların hızı gezegenin dönme hızının yaklaşık 60 katı kadar fazladır.

“Venus Express” uzay aracı(Avrupa Uzay Ajansı çalışması), 2005 ve 2014 yılları arasında yaptığı çalışmalarda gezegendeki bulutların yıldırımlar ürettiğine dair kanıtlar buldu. Bu yıldırımlar, güneş sistemindeki diğer gezegenlerdekilerden biraz farklıdır çünkü Dünya’daki gibi su taşıyan bulutlar değildir. Bunun yerine, Venüs’teki yıldırımlar, sülfürik asit bulutlarıyla ilişkilendirilir. Venus Express uzay aracı ayrıca, 2011 yılında gezegenin atmosferinde yüksek bir ozon tabakasının bulunduğunu da keşfetmiştir.

Venüs’ün Manyetik alanı

Bilim insanları Venüs’te az da olsa manyetik alan tespit etmiştir. Ama bu manyetik alan kayda değer bir manyetik alan değildir. Bunun ana sabeplerinden biri de yavaş dönmesi olduğu düşünülmektedir. Venüs’teki manyetik alan yaklaşık olarak Dünya’dakinin 0.000015 katıdır. Bu durum, gezegenin Dünya’nınkine benzer bir manyetik alana sahip olmasını bekleyen bilim insanlarını oldukça şaşırtmıştır. Bunun olası bir nedeni Venüs’ün katı bir iç çekirdeğe sahip olmaması veya çekirdeğinin soğumamış olmasıdır.

Venüs Gezegeni’nin Yörüngesi

Venüs Yörüngesi-Dünya yörüngesi kıyaslaması
Venüs Yörüngesi-Dünya yörüngesi kıyaslaması

 Herhangi bir gezegenin ekseni etrafındaki standart dönüşü saat yönünün tersine iken, Venüs’ün dönüşü saat yönündedir. Bu durumda şunu söyleyebiliriz, Dünya’dakinin tam tersi şekilde Venüs’te Güneş batıdan doğup doğudan batıyor.

(Not: AB, Astronomik birimdir. Bir astronomik birim Güneş’in merkeziyle Dünya’nın merkezi arasındaki uzaklıktır.)

  • Güneş’ten uzaklığı ortalama 108.208.930 km’dir. Dünya ile kıyaslandığında  0.723 AB katıdır.

  • Güneşe en yakın olduğu konumdaki uzaklığı(Bu duruma Perihelion, Periapsis yada Günberi denir) ise 107.476.000 km’dir. Yani Dünya’nın 0.730 AB katıdır.

  • Güneşe en uzak olduğu konumdaki uzaklığı da(Bu duruma Afelion, Apoapsis yada Gönöte denir) 108.942.000 km’dir. Yani Dünya’nın 0.716 AB katıdır.

Bu veriler doğrultusunda şunu söylemek doğru olacaktır. Venüs, Güneş Sistemindeki en dairesel yörüngeye sahip gezegenidir.

Venüs, Güneş’in çevresindeki bir turunu ortalama 35 km/s’’lik yörünge hızıyla  224.7 Dünya gününde tamamlar. Kendi ekseni etrafındaki dönüşü diğer gezegenlere kıyasla inanılmaz yavaştır. Venüs kendi ekseni etrafındaki bir turunu 243 Dünya gününde tamamlar. Bu da bize şunu gösteriyor, Venüs’teki bir sidereal günün bir Venüs senesinden daha uzun sürüyor.

Venüs Gezegeni’nin Uyduları

Venüs gezegeninin bilinen herhangi bir uydusu bulunmamaktadır.

Venüs Gezegeni’nin Gözlem Tarihi

Eski medeniyetler Venüs gezegeninin bilseler de iki farklı gök cismi olduğunu düşünüyorlardı. Babiller bunun ayrı iki gök cismi değil tek bir gök cismi olduğunu farketmişlerdi fakat ortak bir bilimsel gerçek olarak kabul edilmedi.

Birçok eski medeniyet, gezegeni kendilerine ait sevgi ve güzellik tanrıçası ile tanımlamıştır. Romalılar aşk ve güzellik tanrıçası Venüs, Babililer ise İstar ve Yunanlılar buna Afrodit adını verdi.

  • 1610 yılında İtalyan gök bilimci Galileo Galilei kendi geliştirdiği teleskop yardımı ile Venüs’ün evreleri olduğunu gözlemledi. Daha sonraki gözlemlerinde görünür boyutunun da değiştiğini gözleyen Galilei, bu bulguları gezegenin Güneş etrafında döndüğünün kuvvetli göstergeleri olarak kabul etti.

  •  1761 yılında Rus gök bilimci Mihail Vasilyeviç Lomonosov, Venüs’ün Güneş geçişi sırasında gezegenin kenar çizgisindeki düzensizliği fark ederek bunun bir atmosfer varlığı olduğunu öne sürdü

  •  1793 yılında Alman gök bilimci Johann Schröter sonradan kendi adıyla anılacak ve Venüs atmosferinin neden olduğu anlaşılacak olan ‘faz kayması’ olayını gözledi.

  • 1932 yılında, Amerikalı araştırmacılar W.S. Adams ve T. Dunham kızılötesi tayf ölçüm ile Venüs atmosferinin temel bileşeninin karbon dioksit olduğunu tespit ettiler. İzleyen yıllarda Rupert Wildt, tayf ölçüm verilerine dayanarak atmosferin kimyasal bileşimi yanı sıra basıncı, sıcaklığı, gezegen yüzeyiyle etkileşimi hakkında birçok tahminde bulundu.

  •   1956’da Robert Richardson gezegenden yansıyan güneş ışınlarının Doppler kaymasını ölçtüğünde, bulguların gezegenin kendi etrafında dönüş yönünün ters olduğunu gösterdiğini söyledi.

  •  1960’larda Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (M.I.T.) ve Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü bilim adamları mikrodalga bandında radar incelemeleri ile Venüs’ün kendi etrafında dönüş süresini duyarlı olarak ölçtüler. Aynı dönemde yeryüzünden yapılan radar incelemeleri ile gezegenin yüzey şekilleri hakkında önemli bilgi elde edildi.

Venüs Gezegeni ile İlgili Araştırmalar ve Görevler

Verena-1
Verena-1

Venüs’ü araştırmak üzere özellikle SSCB ve ABD tarafından birçok uzay aracı gönderilmiştir. Bunların birçoğu başarısız olmuştur. Biz yalnızca başarılı olanlardan ve başarısız olsa da ilk olma değeri taşıyan görevlerden bahsedeceğiz.

1960-1970 arası

  • Venüs ile ilgili ilk çalışmalar SSCB tarafından yapıldı. Venera 1 isimli uzay aracı 12 Şubat 1961’de fırlatıldı. Fakat Venüs’e ulaşamadan iletişim koptuğu için görev başarısızlıkla sonuçlandı.

  • ABD uzay görevlerinden olan Mariner 2, 27 Ağustos 1962’de fırlatıldı. İlk başarılı Venüs sondası olarak tarihte yerini aldı. Venüs yüzeyinin 425 °C’den sıcak olduğunu, bulut tepelerinde sıcaklığın düşük olduğunu ve gezegenin manyetik alanı bulunmadığını tespit etti.

Mariner-2
Mariner-2

Mariner-2

  • SSCB yapımı Venera 3, 16 Kasım 1965’te fırlatıldı. Venüs atmosferine girerken iletişim kesildi ve Venüs yüzeyine çarparak parçalandı. Venera 3, bir başka gezegen üzerinde bulunan en eski insan yapımı nesnedir.

  • 18 Ekim 1967’de SSCB Venera-4 uzay aracıyla bu görevi tekrar denedi. Gezegene ulaştıktan sonra sonda başarıyla atmosfere girdi ve atmosferi incelemeye başladı. Venüs atmosferinden veri gönderen ilk uzay aracıdır. 25 km yükseklikte sıcaklık ve basınca dayanamayarak tahrip oldu. Ulaştığı yüksekliğe kadar olan kısmına ait verileri gönderdi.

  • 14 Haziran 1967’de ABD Mariner 5’i fırlattı. 19 Ekim 1967’de Venüs yüzeyinin 4000 km uzağından geçti. Gezegenler arası ortamda ve Venüs yakınlarında manyetik alan, yüklü parçacıklar, plazma ölçümleri yaptı.

  • Venera-5 ve Venera-6, 1969 Ocak ayında başlatıldı ve 16-17 Mayıs’ta Venüs’e ulaştı. Venüs’ün atmosferinin aşırı yoğunluğu ve basınç göz önüne alındığında, bu araçlar daha hızlı bir iniş elde etmeyi başardılar ve ezilmeden önce 20 km yüksekliğe ulaştılar.

  • 17 Ağustos 1970’te SSCB Venera 7’yi fırlattı. 15 Aralık 1970’te Venüs atmosferine girdi. Venüs yüzeyine indi ve buradan 23 dakika süreyle sinyaller gönderdi. Gezegen yüzeyinde atmosfer sıcaklığının 475 °C, basıncın ise 90 atmosfer olduğunu saptadı. Böylece bir başka gezegenin yüzeyine çalışır durumda inen ve radyo yayınları yeryüzüne veri gönderen ilk uzay aracı oldu.

1970 ve sonrası

  • Sovyetler, 1972-1975 yılları arasında üç Venera sondası daha başlattı. İlki 22 Temmuz 1972’de Venüs’e indi ve 50 dakika boyunca veri iletmeyi başardı. Sırasıyla 22 Ekim ve 25 Ekim 1975’te Venüs’ün atmosferine giren Venera-9 ve Venera-10, Venüs’ün yüzey görüntülerini geri göndermeyi başardı.

  • ABD, Mariner-10’u 3 Kasım 1973’te fırlattı. 5 Şubat 1974’te, daha sonraki Merkür buluşması için uygun rotayı sağlayacak şekilde Venüs’e yakın geçişini gerçekleştirdi. Gezegen yüzeyinin 5800 km üzerinden geçerken, çok sayıda fotoğraf çekti, Venüs’ün ilk kez mor ötesi bantta görüntülerini elde etti ve bu sayede daha önce bilinmeyen atmosfer akımlarını tanımladı. Venüs’ün dikkate değer bir manyetik alanının bulunmadığını, ancak iyonosfer ile güneş rüzgarının bir şok dalgası oluşturacak şekilde etkileştiklerini gözledi. Mariner 10, Merkür gezegenine doğru yolculuğuna devam ederek art arda iki gezegeni başarı ile ziyaret eden ilk uzay sondası oldu.

  • Yetmişli yılların sonunda NASA, iki ayrı görevden oluşan “Öncü Venüs Projesi”ni başlattı. Birincisi, 4 Aralık 1978’de Venüs çevresine eliptik bir yörüngeye yerleştirilen ve yüzeyi 13 gün boyunca haritalayan Pioneer Venus Orbiter’di. İkincisi ise Pioneer Venus Multiprobe’di. 9 Aralık 1978’de atmosfere giren uzay aracı, Venüs gezegeni hakkında veriler topladı.

  • 70’lerin sonları ile 80’lerin başları arasında dört Venera arazi görevi daha gerçekleşti. Venera 11 ve Venera 12, Venüs’ün elektrik fırtınasını tespit etti. Venera 13 ve Venera 14 yüzeyinin ilk renkli fotoğraflarını çekti. Venera programı, Ekim 1983’te, Venera 15 ve Venera 16 ile devam etti.

  • NASA’nın Magellan uzay aracı, Venüs’ün yüzeyini radarla haritalamak misyonuyla 4 Mayıs 1989’da başlatıldı. Dört buçuk yıllık görevi boyunca Magellan en yüksek çözünürlüklü görüntüleri sundu ve yüzeyin %98’ini ve yerçekimi alanının %95’ini haritalayabildi.

  • Avrupa Uzay Ajansı(ESA) 9 kasım 2005 yılında fırlattığı uzay sondası Venus Express, 11 Nisam 2006 yılında Venüs yörüngesine girdi ve gezegenin atmosferi ile ilgili bilimsel gözlemler yaptı.

Venüs Gezegeni ile İlgili Diğer Gerçekler

Venüs,

  • Aynı zamanda Sabah Yıldızı ve Akşam Yıldızı olarak da bilinir.

  • Bilimsel çalışmalardan önce gezegenin tropik bir cennet olabileceği düşünülüyordu.

  • Bilim insanları Milyarlarca yıl önce, Venüs’ün iklimi Dünya’nınkine benzer olabileceğini düşünüyor. Bir zamanlar büyük miktarda su veya okyanus içerdiğine inanıyorlar. Fakat yüksek sıcaklık nedeniyle bu suların kaynamış ve bitmiş olduğu düşünülüyor. Şuan için hayat koşulları bakımından gezegen tam bir cehennem.

  • Sıcaklık, gece ve gündüz arasında fazla değişmez .

  • Yüzeyinin tahmini yaşı yaklaşık 300-400 milyon’dur. Dünya’nınki yaklaşık 100 milyon yıl.

  • Güneş Sistemindeki bir kadın figürünün ismini alan tek gezegendir.

  • Dünya’ya en yakın gezegendir .

  • Gezegenin rengi sarımsı beyazdır.

 

 

 Kaynaklar: Kaynak-1  Kaynak-2  Kaynak-3  Kaynak-4  

 

İlginizi çekebilir:

Merkür Gezegeni 

Dünya Gezegeni

Mars Gezegeni

Jüpiter Gezegeni

Satürn Gezegeni

Uranüs Gezegeni

Neptün Gezegeni

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

nine − six =